Ga naar de inhoud
196. De bevrijding van Hoegaarden en Tienen

De bevrijding van Hoegaarden en Tienen (1944)

De bevrijding van Hoegaarden en Tienen(9)

[1]

Op 6 en 7 September 1944 

De spooroverweg te Hoegaarden kant Stationsstraat op 6 september 1944 De eerste bevrijders wordt de rug toegekeerd om in de lens van de gelegenheidsfotograaf (wie?) te kijken;
Alleszins blije bevolking: de jeugd al bij de soldaten en het voertuig, de vrouwen onverdeeld lachend en bij de mannen blijheid en hier en daar gereserveerdheid.(10)[2]

Maandag 28 augustus 1944

Van nu af aan spreekt men reeds van de Engelsen en de Amerikanen die de grenzen van België naderen. (11)[3]

Zaterdag 2 september 1944

Het regende, een vloed van uit Frankrijk afgezakte Duitse vracht- en personenwagens, karren en fietsen, trokken af door Tienen, in de richting van Diest en St.-Truiden. ’t Volk sliep niet meer, want de geallieerden hadden bij Doornik de Belgische grens bereikt.

Zondag 3 september 1944

Van gister reeds onrust in de stad. Soms is er gedonder van geschut. Er is iets op hand. In de nacht hadden de Duitsers de stad verlaten en slechts een 400-tal soldaten in achterhoede geplaatst. De hakenkruisvlaggen waren verdwenen en aan de legerplaatsen waren barricades opgericht.

Het 30ste Britse korps had Bergen en Aalst bevrijd en was tot Brussel doorgedrongen, met op kop Belgische eenheden van de brigade Piron.

Het vliegveld van Beauvechain was ondermijnd en kon elk ogenblik worden opgeblazen, maar de stootploegen van de Weerstand konden dit verhinderen.

Maandag 4 september 1944

Zelfde stemming. Ongeval en granaat in het Café Simons Nieuwstraat.

De Britse garde had de poorten van Leuven bereikt en Ath en Givet waren al bevrijd. Te Leuven was de weerstand in hevig gevecht gewikkeld om de Dijlebrug te vrijwaren waarlangs de oprukkende troepen vanuit Tervuren de stad wilden binnenkomen.

Het oorlogsgeweld naderde Tienen en Hoegaarden.

In de nacht stelde von Manteufel een 80-tal pantsers in halve cirkel op ten westen van de stad, van Vissenaken over Kumtich tot Oorbeek. Ze behoorden tot de 5de Pantzer Armee. Hij wilde de opmars uit Leuven stuiten en zich rond Tienen vastklampen om de Duitse aftocht te dekken. Een veldslag tussen tankeenheden viel te vrezen en kon de vernietiging van de stad betekenen.

Te Hoegaarden zijn er 55 soldaten, die in de gemeenteschool een lanceer installatie in de lucht willen laten vliegen. Enkele inwoners en ‘het Verzet’ krijgen het gedaan dat de installatie naar de ‘konijnenpijp’ wordt gevoerd, waar het boeltje dan wordt vernietigd.

Rond die tijd bestookt een vliegtuig van de 9th USAF, dat het oprukkend Amerikaanse leger ondersteund, te Zétrud-Lumay een aftrekkende kolom Duitsers met karren en paarden. De dode dieren blijven op de weg liggen en een aantal mensen snijden zich een stuk vers paardenvlees.

Een paar Hoegaardiers, Gustaaf Taverniers en Ferdinand Vandermolen, lopen te Elst toevallig op een burger, in wie zij een Duitse overste van Beauvechain herkennen, waar zij gewerkt hebben; zij nemen zijn revolver en brieventas af en geen hem een pak slaag. Geen van deze twee Hoegaardiers behoorde nochtans tot een Verzetsbeweging.

Hun handeling zulle ze met hun leven bekopen. De Duitse militair loopt naar de suikerfabriek, waar nog Duitsers zijn en men gaat onmiddellijk op zoek naar de twee aanranders. Zij worden gevangen genomen, naar de fabriek gebracht en op de koer terechtgesteld!

De andere oorlogsslachtoffers van de tweede wereldoorlog en die van Meldert en Outgaarden behandelen staan behandelen we in ons volgend nummer.

Te Hoegaarden den zesden september duizend negen honderd vier en veertig rond negentien ure overleden is: Julien Joseph Fernand Vandermolen geboren te Zétrud-Lumay den zesden juli duizend negenhonderd zeventien zoon van Théophile Vandermolen en van Flore Coenen, echtgenoot van Rosa Olemans, monteerder, wonende te Hoegaarden

(Registers Burgerlijke Stand Hoegaarden, Overlijdens, 1944)
‘… den zesden september…rond negentien ure…: Gustaaf Taverniers geboren te Kumptich den zevenden juni duizend negen honderd en twaalf, zoon van Louis Vital Taverniers en van Clementia Bogaerts, echtgenoot van Emerence Sevenants, dagloner, wonende te Hoegaarden’

Dinsdag 5 september 1944

De afgelopen nacht is beroerd geweest. Vanaf de lijn Torsinplaats, Lombaardstraat, Capucijnenplaats, Kapelstraat naar het zuiden der stad heeft men van 11u tot 1u30 vele troepenpassage gehoord met mitraillegeschut (sic). Vele huizen beschadigd en ruiten verbrijzeld. De onrust is groot. Duitse soldaat is geschoten bij het atheneum dat in de lucht geblazen wordt door de Duitsers. Twee withemden sneuvelen. Diefstallen door Duitsers gepleegd.

De Engelsen zijn tot Antwerpen genaderd en de Amerikanen hebben Charleroi en Namen van de laatste vijand bevrijd.

‘Een meisje met gipsverband, trok door de Duitse stellingen en droeg een geheime boodschap naar de geallieerden bij Leuven. Tussen Linden en Pellenberg kwam zij in contact met de Intelligence Officier van de Britse tankdivisie en stelde hem op de hoogte van het Duitse plan. Ondertussen was vanuit Hoegaarden een man vertrokken in de richting van Waver om de Amerikanen van het 19de Korps in te lichten, wijl een persoon uit Tienen zich naar von Manteufel begaf, hem smekend de stad te redden, de kinderen en vrouwen van een gewisse dood te sparen, maar de Duitser greep naar zijn wapen en dreigde hem te doden.’ (12)[4]

Te Hoegaarden heeft het GL Jean Sterckx samen met 2 helpers uitgestuurd om voeling te nemen met het 2nd Armoured Division en hen tot gids te dienen. Vanaf het kruispunt Melin-Lathuy op de baan Jodoigne-Beauvechain, moesten zij de troepen langs Melin, Gobertange, St.-Remy Geest en Mont à Lumay naar Hoegaarden leiden, gezien de Getebruggen bij Jodoigne waren opgeblazen. Hij leidt de Amerikanen tot Lumay. Daar zijn ook al verscheidene Hoegaardiers om de bevrijders al te zien, alhoewel er nog 6 pantsers zijn in het dorp. Sterckx verwittigd de Amerikanen ervan dat ook de Getebrug te Hoegaarden is ondermijnd.

Een jeep van het 82nd Armoured Recn Battalion kwam vanuit Mont à Lumay, ten Westen van Hoegaarden, verkenningen uitvoeren tot Hauthem, maar werd door de Duitsers in brand geschoten. De inzittenden kunnen zich redden en worden door Georges Sweerts en Marcel Delmel terug in de goede richting gewezen.

Gesteund door een drietal Amerikanen wordt getracht de ondermijnde Grote Brug over de Gete te redden. De ontstekers bevinden zich in de boomgaard achter de haag van het goed van notaris Heuninckx (Villa des Roses). Bij de hoeve Vandermolen (11.000 Maagden) aan de Konijnenpijp opent een pantser het vuur, de ‘ontmijners’ kunnen ontkomen, maar de brug vliegt in de lucht.

De Duitsers verlaten Hoegaarden nu en er wordt door verzetsmensen en andere hulp een noodbrug aangelegd met materiaal uit de suikerfabriek.

Woensdag 6 september 1944

Woensdag 6 september 1944, Hoegaarden bevrijd!

Redelijk kalme nacht. Het volk is vol verwachtingen.

Op 6 september wacht het volk aan het station van Hoegaarden op de eerste Amerikaanse tanks Hoegaarden is bevrijd, nu nog Tienen:

Het 19de USA Legerkorps had vanuit Waver voorposten uitgestuurd die tot Beauvechain doordrongen, waar het vliegveld ongedeerd werd ingenomen.
In de namiddag van diezelfde dag rukten voorspitsen tot Oorbeek en, Jodoigne en drongen zelfs door tot aan Hoegaarden en hadden Opheylissem bevrijd. Ten Noorden van Tienen waren Britse verkenners tot aan de Velpe geraakt.

Maar tot een open aanval op Tienen kwam het niet. Ingelicht over het Duitse plan hadden de geallieerden hun strategie gewijzigd en besloten Tienen langs Noord en Zuid te overvleugelen. 48 Pantsers trachten naar St.-Joris-Winge door te breken, om de Garde aan te vallen, doch een geheim agent van Clarence verijdelde tijdig hun opzet door de Britten te verwittigen, waardoor von Manteufel verplicht was zijn Pantsers terug te trekken en tot de aftocht te besluiten langs de enige opengebleven baan naar St.-Truiden.

‘Ondertussen was ook de gewapende Weerstand in actie getreden en verloor zijn eerste slachtoffer. Zij vielen het garnizoen aan en namen 37 krijgsgevangenen.’

’ De avond viel en Tienen was nog steeds niet bevrijd.

‘Een agent van ‘Athos’ nam in de nacht contact op met de Amerikanen te Hoegaarden en lichtten hun in dat von Manteufel bezig was zijn pantsers terug te trekken en stelde hen op de hoogte van de kracht van de vijand, nog 250 manschappen en een vijftiental pantserwagens.’

Donderdag 7 september 1944

Donderdag 7 september 1944, Tienen bevrijd!

Redelijk kalme nacht. Geen Duitsers meer te bespeuren. Rond 10u15 voormiddag volksgejuich. Amerikanen doen hun intrede, de beiaard speelt, vlaggen aan alle huizen en op de toren. ’t Is feest. Zwarthemden worden opgeleid. Er is een raad die op het stadhuis zetelt om te oordelen die met de Duits handelden en zwartgezind waren. Van dat soort zijn er velen op de vlucht. Heel de dag gejuich.

Tienen was nu langs alle kanten omsingeld. In de nacht hadden de Duitsers de stad verlaten en vluchtten naar St.-Truiden, maar vanuit Landen en Geetbets dreigden vooruitgeschoven eenheden hun aftocht te belemmeren.

In de vroege ochtend maakten de geallieerden zich klaar om vanuit vier richtingen tegelijk Oorbeek, Hoegaarden, Opheylissem en Vissenaken, de stad binnen te trekken. Het Duitse plan was mislukt en Tienen en omliggende van een gewisse ondergang gered.

‘De Weerstand had de stad van de laatste Duitser gezuiverd, 6 gedood, 17 gekwetst en 64 gevangen genomen. In hun eigen rangen vielen 6 slachtoffers te betreuren en waren er een tiental gekwetsten.’

Ondertussen waren de Britten langs het Noorden en de Amerikanen langs het Zuiden tot in het zicht van St.-Truiden genaderd, terwijl Tienen, dat door de Weerstand was bezet, op de komst van de geallieerden wachtte.

10.00 uur.

10.00 uur, een verkenningsvliegtuig vliegt over de stad; de bevolking stroomt samen, de bevrijders tegemoet;

10.10 uur.

10.10 uur, de eerste tanks rollen aan, geleid door gidsen van het verzet; uitbundig van vreugde worden de bevrijders onthaald en hun gevechtswagens met bloemen bedekt. De mensen geven na vier jaar van onderdrukking, angst en ontbering uitbundig uiting aan hun vreugde. Overal worden de vlaggen uitgehangen en op de beiaard weerklinkt het vaderlands lied. Op de kerktoeren hangt nu ook de driekleur.

‘Het was net alsof uit de blik van die bestofte wezens der soldaten, een balsem vloeide in het hart van het volk. Het was de balsem van de herwonnen vrijheid.’(13)[5]

De Duitsers waren weg, Tienen en de omliggende dorpen waren ontzet. Het 19de Korps van het 1ste Leger van Hodges, behorend tot de 12de USA Legerkorps onder het bevel van generaal Bradley, had de stad bevrijd.
Diezelfde dag werden ook Diest, St.-Truiden en Hoei ingenomen en rukten de geallieerden verder op naar Hasselt en Luik.

Vrijdag 8 september

’s Nachts feestviering en gaat nu voort. Oud stadsbestuur terug aan ’t bewind. Om 3 uur namiddag feeststoet met muziek.

Zaterdag 9 september

Men hangt affiches uit voor orde en rust. Men leidt nog gevangenen op. Er komen reeds nieuwe dagbladen.

Maandag 11 september

Slierten vliegeniers trekken over de stad naar richting Duitsland. Om 10 uur begrafenis van luitenant Smets gevallen bij vernieling van het atheneum.

Woensdag 19 september

Opleiding van verraders gaat voort, de gevangenen zitten in afwachting opgesloten in de kazerne. Om 8u30 hevige ontploffing naar de kant van Wulmersom. Men zegt ‘een vlieger gevallen’(?)

Vrijdag 15 september

Om 10u begrafenis Gelpkens, gevallen bij vernieling van het atheneum.

Zondag 17 september

Men verzet het uur met nog een uur achteruit.

Donderdag 21 september

Ontploffing gehoord rond 3u ’s nachts; volk opgeschrikt. Tuchtraad zetelt voor ’t stadhuis.

Maandag 16 oktober

Men beweert dat Duitsland vliegende bommen zendt V1 over België.

Vrijdag 20 oktober

Men beweert een vliegenbom (sic) gezien te hebben die over Tienen voortbromde naar ’t Leuvense.

Zaterdag 28 oktober

Ik heb deze nacht rond 4 uur een vliegende bom persoonlijk zien schuiven over Tienen. Afweergeschut staat rond Tienen opgesteld.

Woensdag 8 november

’t Volk heeft schrik van de vliegende bommen en velen stappen terug in hunne kelders.

Zaterdag 11 november

Ter herdenking van de wapenstilstand van 11 november 1918 is er ook te Hoegaarden op deze zaterdag 11 november 1944 een grote stoet.

Dag 30 januari 1945

Het volk is enigszins ontgoocheld. Ze hadden van de bevrijding meer verwacht. De ravitaillering … niets. Wij lijden onder de zwarte markt: 10 frank voor een ei, 450 fr. Voor een kilo boter, enz. Strenge winter met veel sneeuw en geen kolen genoeg. Onze bevrijders hadden met Kerstmis de doorbraak in de Ardennen. Een hoop volk bood zich in manifestatie op het stadhuis aan met een opschrift ‘Waar blijven de kolen!’ De tijd is bitter, de toestand nijpend, men snakt op verbetering.

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-196-50ste-jaargang-3-2014

Bronnen en citaten[+]