Ga naar de inhoud

Het rusthuis ‘Sint-Jozef’, alias het ‘Pannenhuys’ in de Tiensestraat

Het Pannenhuys als Rusthuis 1953-2006
De oudste gegevens

In de Tiensestraat te Hoegaarden, op de plaats waar van 1953 tot 2006 het Sint-Jozef-Rusthuis staat, bevond zich in de XVIII° eeuw ‘een Huys met eene stagie en vier vensters, eene brouwerije in voeghe voor gebruyck, hof, block en aanhanck, groot ses dagmaelen regenoten den steenwegh op Thienen …’

Deze woning die bij de grootste huizen van het dorp werd gerekend, stond in het jaar V van de Franse Revolutie als eigendom vermeld van Brouwer Franciscus Vandermolen, die op zijn beurt tot de grote eigenaars van Hoegaarden behoorde.
Vermits hij dit huis in 1797 als zodanig aangaf om de grondtaksen te laten berekenen, had hij het al veel langer in bezit en zou het reeds rond 1765 hebben bewoond, bekomen uit de nalatenschap van zijn ouders, na uit de onverdeeldheid te zijn getreden met zijn broeders en zusters.

Joannes Franciscus Vandermolen werd gedoopt te Hoegaarden op 02-07-1722, als tiende kind en zesde zoon van Meester-Brouwer Bernard Vandermolen uit het ‘Groot Paenhuys’ en Barbe Windelincx uit Grimde bij Tienen, respectievelijk overleden in 1743 en 1761.

Op 19 maart 1762 trad hij in het huwelijk met de brouwersdochter Anna Catharina Struys, geboren 24-04-1736 als kind van Brouwer en Schepen Hendrik Struys uit Hauthem (stichter van de Struysgilde binnen de Confrérie van de V Geslachten) en van Elisabeth Sweerts (dochter van Meester-Brouwer en Schepen Servatius Sweerts uit de Paradijshoeve en van Catharina Peeters uit de Cruysblock en de zuster van Servaes Sweerts, griffier in de Regentie).
Door zijn huwelijk met een dochter uit deze ‘eersaeme’ geslachten, trad hij toe tot de groep der bevoorrechte Schepenfamilies, die te Hoegaarden de scepter zwaaiden en alle bestuursteugels in handen hielden. Behorend tot de machtige brouwersgilde werd hij dan ook snel in de dorpspolitiek betrokken, en werd gezworene in de Dorpsraad, functie die hij nog steeds bekleedde in 1789, toen te Hoegaarden de revolutionaire troebelen tegen de oude geslachten losbraken.

Hij overleed op 28 augustus 1812 en had twee zonen en zes dochters. De tweede zoon, ook Joannes Franciscus genaamd, geboren op 8 november 1764 en in 1786 getrouwd met Elisabeth Pareng uit Tienen, kwam na de dood van zijn ouders in het bezit van voornoemd eigendom.

Hij woonde zelf in Overlaar en verhuurde het goed, dat dan later, in 1830 werd verkocht aan hun neven Constant Vandertaelen en Elisabeth Van Nerum. Dit ‘Pannenhuys’ wordt in 1953 het rusthuis.

Het testament

Het testament van Elisabeth Van Nerum voor notaris Swinnen 29 juli 1874

Voor notaris Eugène Swinnen van Tienen en in bijzijn van de getuigen Léopold Pilloy, steenkapper, August Everard, landmeter, August Ausloos, landbouwer en Eugène Medaers, herbergier, allen wonend te Hoegaarden, liet Elisabeth Van Nerum, weduwe van Constant Vander Taelen, haar testament optekenen.

Zij schenkt aan de gemeente Hoegaarden :

  1. Haar woonst, omvattend een woonhuis, schuur, stallen en paardenstal, met ommuurde mesthof, en de tuin omsloten met een haag, en al de andere aanhankelijkheden die er deel van uitmaken; het gaat hier om 26a. 34ca. gelegen tussen de Tiensestraat en de kerkweg en grenzend met de twee andere zijden aan Maes en Dewil al het linnen en de meubels zullen eveneens naar de gemeente gaan;
  2. 50a. 50ca. land , gelegen op het ‘Smisveld’ (Koningin Astridlaan), grenzend aan de kerkweg, juffrouw Coenegras, de ‘Kalverstraat’ en Coenen;
  3. 26a 34ca. onder Overlaar;
  4. 1ha. 36a. 72ca. land aan de ‘Dievenstraat’ naar Oorbeek;
  5. 47a. land aan de groene weg;
  6. 36a. land aan de ‘Reugelstraat’.
Schenking van Elisabeth Van Nerum aan de gemeente 1874

De woonst-boerderij-brouwerij in 1885; Brouwen gebeurde in de 19de eeuw nog steeds in een annex van de boerderij, zonder specifieke benaming; na 1856 (+echtgenoot) werd er niet meer gebrouwd

Voorwaarden testament

En ze stelt volgende voorwaarden:

  • Het geheel onder 1 vermeld hierboven zal door de gemeente moeten ingericht worden tot een burgerlijk hospitaal voor zieke mensen van Hoegaarden en de gemeente moet er voor altijd blijven zorgen dat er bedden beschikbaar zijn en alle overige zaken om een goed onderhouden hospitaal te hebben;
  • Ook wens ik dat dit hospitaal er komt in het jaar van mijn overlijden en dat er op de voorgevel, boven de ingangsdeur volgende tekst wordt aangebracht op een blauwe steen samen met het jaar van mijn overlijden: ‘Hospice Vander Taelen et Vannerum’ (sic).

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-214-55ste-jaargang-1-2019