Ga naar de inhoud

De brouwerijen te Hoegaarden van 1775 tot 1778

De brouwerijen te Hoegaarden van 1775 tot 1778 volgens het cijnsregister van de prinsbisschop van Luik opgesteld door Joannes Baptiste Van Autgaerden.

In het Rijksarchief van Luik bevindt zich een cijnsregister van 1775 tot 1778 opgesteld door Joannes Baptiste Van Autgaerden. [1]

Van Autgaerden zijn opdracht

Op de 2 eerste bladzijden beschreef Van Autgaerden zijn opdracht.

Transcriptie van blz. 1 

“Register der Chijnsen competerende de Taefel episcopael van Luijck, Quartier van Hougaerden.
Bestaende in even en terwe chijns, rotsrogh chijns, luijtslagh chijns ende gruijlant chijns.”

“Even en terwe chijns bestaet in een molevat ende een derde paert van een molevat terwe, een halster haver ende vijf en twintigh deniers lichtgelt, welcke betaelt woorden met twee stuijvers courant geldt van ieder boinder met dien chijns belast. “

“Rotsrogh chijns bestaet in vier halsters coren per boinder”

“Luijtslagh chijns met ses oorden Bt cours per boinder ende den gruijlant chijns bestaet in 12 ½ende stuijvers welcke betaelt woorden met achthien stuijvers drij oorden ct gelt per boinder.”

“Onder dese chijns sijn oock begrepende de brouwerijen welcke jaerlijckx ider betaelen vijf schellingen ofte 35 stuijvers ct courant.”

Transcriptie van blz. 2 .
Eerste bladzijde cijnsregister beschreef Van Autgaerden zijn opdracht.

Gemaekt door mij JB: Van Autgaerden admodiateur der selve cheijnsen inhoudende de betaelingen der geseijde cheijnsen voorden teijde van mijne admodiatie begonst 1775 St Jan voor de vijf achter een naist volghende jaeren.
Joannes Baptiste Van Autgaerden schreef dat hij “ admodiateur der cheijnsen “ of “cijnspachter” was. ((12)

Reeds vroeg in de geschiedenis van Hoegaarden werden heel veel gronden in bezit van de prinsbisschop van Luik in “erfpacht” gegeven aan de inwoners zelf [2]
In de loop van de tijd werden deze erfgronden beschouwd als eigen bezit, maar bleven belast met een “prinsencijns”. Deze prinsencijnsen werden ontvangen door de admodiateur of cijnspachter die hiervoor een vast bedrag kreeg van Luik.
Het cijnsboek van Joannes Baptist Van Autgaerden bevat een oplijsting van alle erfgronden met vermelding van de verschuldigde cijnzen. De jaren dat de cijnzen effectief ontvangen werden, zijn echter niet goed opgeschreven.
Op blz. 193 tot en met 200 van zijn cijnsregister bevindt zich de lijst van de eigenaars van een brouwerij te Hoegaarden. Ook hier werd de inning van de cijnzen niet altijd correct opgeschreven in dit register.

Transcriptie van de eigenaars van brouwerijen in Hoegaarden :
Transcriptie van de eigenaars van brouwerijen in Hoegaarden

“Item idere Brouwerije Betaelt jaerelijckx aen sijn hooghijt vijf schellingen ende sij(nd)e als volght”

Sr Servasius Sweerts Secretaris St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
De kinderen Jan Francis Schepers St: 1775 . 76 . 77 . 78
Sr Franciscus van NerumSt: 17775. 76 . 77. 78
Den Notaris Van NerumSt: 1777 . 78 .
Jacobus Philippus Van Nerum St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Sr Hubertus Sweerts .St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
d’Abdije van PerckSt: 1775 . 76 . 77 . 78
Peeter Callu St: 1775 . 76 . 77 . 78Peeter Callu St: 1775 . 76 . 77 . 78
De kinderen Louis d’Outremont St: 1775 . 76 . 77 . 78 .De kinderen Louis d’Outremont St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Jan d’Outremont St: 1775 . 76 . 77 . 78Jan d’Outremont St: 1775 . 76 . 77 . 78
De wed. Marcelis Geets St: 1775 . 76 . 77 . 78De wed. Marcelis Geets St: 1775 . 76 . 77 . 78
Guilliam Davidts 
Henricus Coenegras St: 1775 . 76 . 77 . 78 .Henricus Coenegras St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Guillielmus Bueckers St: 1775 . 76 . 77 . 78 .Guillielmus Bueckers St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Jacobus d’Outremont St: 1775 . 76 . 77 . 78Jacobus d’Outremont St: 1775 . 76 . 77 . 78
Bartholomeus Hendrickx 
Anthoon Stockmans St: 1775 .Anthoon Stockmans St: 1775 .
Peeter Taverniers St: 1775 . 76 . 77 . 78Peeter Taverniers St: 1775 . 76 . 77 . 78
Everard Dumont St: 1775 . 76 . 77 .Everard Dumont St: 1775 . 76 . 77 .
Jan Falla St: 1775 . 76 . 77 .Jan Falla St: 1775 . 76 . 77 .
Jan Baptist Dumont St: 1775 . 76 . 77 .Jan Baptist Dumont St: 1775 . 76 . 77 .
Jan Baptist Van Ex en de weduwe Van Ex 
De wed Servaes Nijs St: 1775De wed Servaes Nijs St: 1775
Jan Christens met Bartholomeus Homblé St: 1775 . 76 . 77 .Jan Christens met Bartholomeus Homblé St: 1775 . 76 . 77 .
Anthoon Loos St: 1775 . 76 . 77Anthoon Loos St: 1775 . 76 . 77
Francis De Hennin 
Ancelmus Delru St: 1775Ancelmus Delru St: 1775
Servaes van Hagendoren St: 1775 . 76 . 77 . 78 .Servaes van Hagendoren St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Bernard Van der Molen St: 1775 . 76 . 77 .Bernard Van der Molen St: 1775 . 76 . 77 .
Gisbert Tossaint St: 1775 . 76 . 77 . 78Gisbert Tossaint St: 1775 . 76 . 77 . 78
Jacobus Nijs St: 1775 . 76 . 77 . 78 .Jacobus Nijs St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Hendrickx Homble St: 1775 .Hendrickx Homble St: 1775 .
Christiaen Groetaerts St: 1775 . 76 . 77 . 78 .Christiaen Groetaerts St: 1775 . 76 . 77 . 78 .
Guilliam Janssens 
Mevrouw Schotte 
Bernard Peeters St: 1775 . 76 . 77 . 78Bernard Peeters St: 1775 . 76 . 77 . 78
Joris Van der Straeten St: 1775 . 76 . 77 .Joris Van der Straeten St: 1775 . 76 . 77 .
Jacobus Van Hulst 
Joannes Baptiste Van Autgaerden 
Francisus Brieven 

Bespreking :

Deze lijst vormt een aanvulling op het grote werk over de Hoegaardse brouwers en brouwerijen, gepubliceerd door Hubert Van Nerum in Familieschoon.[3] Dit uitgebreide werk was voornamelijk gebaseerd op een studie van de brouwerij-registers uit de 18e eeuw [4]. Een probleem bij de studie van deze brouwerijregisters is dat deze registers met de jaren onnauwkeuriger werden. In het begin van de 18e eeuw werd er vermeld wie er brouwde in welke brouwerij en ook waar het mout gemalen werd. In de 2e helft van de 18e eeuw werd er enkel vermeld wie er brouwde.

Het onderscheid tussen huurbrouwers en de eigenaars van brouwerijen kon niet meer afgeleid worden uit deze registers.

Het was dus onduidelijk hoeveel brouwerijen er bestonden in de 2e helft van de 18e eeuw.

Ook J. Vander Velpen beschreef de biernijverheid in de tweede helft van de 18e eeuw in zijn boek “ Geschiedenis van Hoegaarden “. (p. 119-120)
De bierproductie bereikte rond 1770 – 1780 een toppunt te Hoegaarden met een 1500 brouwsels [5]  per jaar.
Volgens hem scheen het aantal brouwerijen het getal van 35 niet te hebben overschreden. Ook het aantal brouwers (eigenaren en huurbrouwers) bleef schommelen tussen de 110 en 130.

Maurice Dodion vermeldde in zijn boek “ Hoegaarden, kerk en brouwers” [6]  dat op 17 december 1765 de inhoud van de ketels en kuipen van alle Hoegaardse brouwerijen geregistreerd werd. Daardoor kende men voor 1765 het juiste aantal brouwerijen en de eigenaars. Er waren toen 39 brouwerijen.
Door de bovenvermelde lijst van Joannes Baptiste Van Autgaerden kennen we nu de eigenaars van de brouwerijen te Hoegaarden die cijns verschuldigd waren aan de prinsbisschop van Luik tussen 1775 en 1778 .
In deze periode waren er 40 brouwerijen actief te Hoegaarden [7] . Een topaantal !
Het aantal brouwerijen te Hoegaarden zou hoog blijven eind 18e eeuw; zelfs tijdens de Franse revolutie. In 1797 werden nog 35 brouwerijen opgetekend en waren er zelfs 5 jeneverstokerijen bijgekomen. [8]  

twee van de bezienswaardigheden van ‘het Schip’:
Op de ommuurde koer is bevindt zich een bakstenen
toilethuisje met eenvoudig gemak bestaande uit een
houten plank met een gat erin, boven een
opgemetselde gemakput.
In de noordwand bevindt zich een kaarsnis onder keperboogje

Het was dus onduidelijk hoeveel brouwerijen er bestonden in de 2e helft van de 18e eeuw.

Ook J. Vander Velpen beschreef de biernijverheid in de tweede helft van de 18e eeuw in zijn boek “ Geschiedenis van Hoegaarden “. (p. 119-120)
De bierproductie bereikte rond 1770 – 1780 een toppunt te Hoegaarden met een 1500 brouwsels [9]  per jaar.
Volgens hem scheen het aantal brouwerijen het getal van 35 niet te hebben overschreden. Ook het aantal brouwers (eigenaren en huurbrouwers) bleef schommelen tussen de 110 en 130.

Maurice Dodion vermeldde in zijn boek “ Hoegaarden, kerk en brouwers” (17) dat op 17 december 1765 de inhoud van de ketels en kuipen van alle Hoegaardse brouwerijen geregistreerd werd. Daardoor kende men voor 1765 het juiste aantal brouwerijen en de eigenaars. Er waren toen 39 brouwerijen.
Door de bovenvermelde lijst van Joannes Baptiste Van Autgaerden kennen we nu de eigenaars van de brouwerijen te Hoegaarden die cijns verschuldigd waren aan de prinsbisschop van Luik tussen 1775 en 1778 .
In deze periode waren er 40 brouwerijen actief te Hoegaarden 18. Een topaantal !
Het aantal brouwerijen te Hoegaarden zou hoog blijven eind 18e eeuw; zelfs tijdens de Franse revolutie. In 1797 werden nog 35 brouwerijen opgetekend en waren er zelfs 5 jeneverstokerijen bijgekomen. [10]

Twee van de bezienswaardigheden van ‘het Schip’:

  • Op de ommuurde koer is bevindt zich een bakstenen toilethuisje met eenvoudig gemak bestaande uit een houten plank met een gat erin, boven een opgemetselde gemakput.
  • In de noordwand bevindt zich een kaarsnis onder keperboogje

(12) Joannes Bapstiste Van Autgaerden werd gedoopt te Hoegaarden op 12/12/1747 als zoon van François Van Autgaerden en Françoise Vandermolen. Hij was brouwer en notaris (1774 – 1804) en zou nog een belangrijke rol gaan spelen in de opstand tegen de heersende regentie te Hoegaarden aan het einde van de 18e eeuw.

Andere gekende admodiateurs teruggevonden in het Rijksarchief van Luik, Conseil privé de la principauté de Liège, numéro de l’instrument A2, n° 2950 , Documents divers.

Anno 1744 : Servaes Sweerts. Hij was griffier, brouwer en notaris (1735 – 1760).
Anno 1784 : Joseph Lintermans. Hij was notaris (1760 – 1791).
Anno 1793 : Joannes Van Nerum. Hij was brouwer, schepen en notaris (1754 – 1796)

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-216-55ste-jaargang-3-2019

Bronnen en citaten[+]