Ga naar de inhoud

Het schip

Open Monumentendag van zondag 8 september 2019

Inleiding

Het Schip, gelegen te Nerm 117, is sinds 24 februari 1975 een beschermd monument.

Het gebouw is een belangrijke getuige van de typologie van de 18de eeuwse landelijke woning in de Oostenrijkse Nederlanden en kadert in de algemene bloei en bouwevolutie van Hoegaarden in deze periode.

De oudste kern, de zijgevels en een deel van de vroegere achtergevel dateren van voor 1775, en gaan mogelijk terug tot het begin van de 17de eeuw.

De zijgevels bestaan uit muren opgetrokken in kalksteen uit Gobertange/Gobertingen. De achtergevel en enkele binnenwanden bestaan uit ingevulde vakwerkwanden.

Deze overblijfselen van vakwerk vormen een bijzonder waardevol element die verwijzen naar de oorspronkelijke typologie van een versteende vakwerkconstructie.

Aangezien de voorgevel in een latere fase werd herbouwd is het mogelijk dat deze oorspronkelijk eveneens uit vakwerk bestond.

Het Schip maakt omwille van de architecturale vorm, ligging aan de Nermbeek of Schoor, historiek en naam deel uit van het collectieve geheugen van het gehucht Nerm en omgeving.

De transformaties van de woning met stallen, tot herberg met bakoven en kelder, en tenslotte de integratie van een winkel zijn vandaag nog altijd leesbaar in het gebouw.

Deze achtereenvolgende bouwsporen maken het tot een organisch gegroeid geheel en aldus tot een unieke getuige van wat men ‘historisch eigenzinnig huis’ zou kunnen noemen.

De bouwhistoriek

Uit de bouwhistoriek kunnen vier grote bouwfasen worden afgeleid:

  • de oudste kern, de verbouwing en uitbreiding tot herberg einde 18de eeuw
  • de aanbouw van de stalling met zolderverdieping rond 1865
  • de meer recente ingrepen die dateren rond 1900 en later.

De restauratie

Het gebouw is opgetrokken uit rijke en arme materialen en is daardoor vandaag een heterogeen mengsel waarbij bouwelementen op verschillende momenten en manieren werden gerecupereerd.

Daarom werd bij de restauratie ook bewust gekozen deze aanpak van zoveel mogelijk hergebruik van bestaande materialen verder te zetten.

Bij de restauratie stond maximale conservatie dus voorop.

De elementen die het best bewaard gebleven zijn of het meeste waarde hebben werden in hun originele vorm en materie bewaard en versterkt waar nodig.

De planken vloer in de voorste slaapkamers en de opkamer bijvoorbeeld konden worden gerestaureerd. Het te sterk aangetast materiaal ( planken, moerbalken of kinderbalken) werd aangevuld of vervangen.

Het dakgebinte met wolfsdakvorm en Boomse pannen die zeer identiteitsbepalend zowel in het interieur als het exterieur zijn, werden maximaal behouden, versterkt en aangevuld.
De structuur van het dak communiceert met de versteende houten structuur in de wanden op de eerste verdieping en het gelijkvloers en vormt daardoor één geheel met de houten kolommen, balken en hoekschoren die het hele gebouw schragen.
In het exterieur zijn de historische elementen zoals het schrijnwerk in de zijgevel, het oude winkelraam en sporen van afwerking zoals de witte boorden rond de ramen op de verdieping en blauwsel in de achtergevel als waardevolle elementen hersteld of volgens oorspronkelijk model vervangen. De vakwerkstructuur in de achtergevel werd versterkt met een nieuw achterliggend vakwerkspant opgebouwd uit stalen kokerprofielen. De invulling werd opnieuw uitgevoerd door leem op een regelwerk naar analogie met de originele opbouw.

Nieuwe ingrepen werden gesitueerd ter hoogte van de minst waardevolle delen.

Ter hoogte van het dak, dat bedekt was met asbestcementplaten, boven het bakhuis werd een terras ingericht waardoor er licht kan toetreden tot in de bovenste verdieping. Om de oude zijgevel aan de kant van de koer beter tot zijn recht te laten komen werd het pas in een later periode aangebouwde zoldervolume boven de stalling verlaagd naar zijn oorspronkelijk niveau. Hierdoor valt meer licht in de koer en konden de 18de -eeuwse ramen in de opkamer terug worden open gemaakt. Gezien het beschermd statuut moet mits motivatie niet worden voldaan aan de energieprestatiewetgeving. Zonder de historische waarde van de bouw aan te tasten werd toch isolatie geïntegreerd. Het dak werd volledig geïsoleerd met 12cm isofloc en 2cm celitplaat, gekozen omwille van de thermische massa, de akoestische capaciteit en het natuurlijk materiaal dat perfect aansluit bij de overige materialen in het gebouw. Ook waar de muren verjongen op de verdieping werd isolatie aangebracht door middel van kalkhennep, eveneens een natuurlijk en herbruikbaar materiaal. De technieken werden maximaal gegroepeerd in een lage binnenruimte op de eerste verdieping. Aldus konden alle leidingen vertrekken vanuit een in het gebouw centraal punt en volledig worden geïntegreerd in vloeren en wanden. Badkamer(s) en keuken bevinden zich boven elkaar zodat de natte cellen zich boven elkaar bevinden en minimale trajecten met leidingen dienen afgelegd. De voormalige stalling werd ingericht als garage. De garagepoort die in de straatkant werd geïntegreerd vervangt een storend metselwerk dat ondeskundig werd uitgevoerd na een autobusongeval in de jaren 80.

Het Schip kende in zijn bewogen bouwgeschiedenis verschillende functies. De laatste bewoner gebruikte het tenslotte nog als louter woning, voor het na zijn overlijden gedurende een kwart eeuw aan verwaarlozing en verval werd prijsgegeven. Het pand krijgt opnieuw zijn bestemming van gezinswoning: op het gelijkvloers bevinden zich de leefruimtes, keuken en bureau; op de verdieping vooraan twee slaapkamers en een badkamer. Het gebruiksklaar gemaakte bakhuis met oven staat opnieuw ter beschikking voor collectief bakken. In het achterste deel van de verdieping kunnen gasten worden ontvangen. En ook de ruime zolderverdieping ingericht als hobbyruimte staat ter beschikking om gasten te ontvangen.

Het Schip kende in zijn bewogen bouwgeschiedenis verschillende functies. De laatste bewoner gebruikte het tenslotte nog als louter woning, voor het na zijn overlijden gedurende een kwart eeuw aan verwaarlozing en verval werd prijsgegeven. Het pand krijgt opnieuw zijn bestemming van gezinswoning: op het gelijkvloers bevinden zich de leefruimtes, keuken en bureau; op de verdieping vooraan twee slaapkamers en een badkamer. Het gebruiksklaar gemaakte bakhuis met oven staat opnieuw ter beschikking voor collectief bakken. In het achterste deel van de verdieping kunnen gasten worden ontvangen. En ook de ruime zolderverdieping ingericht als hobbyruimte staat ter beschikking om gasten te ontvangen.

Het Schip (ligging Kadaster) ©Hoegaardserfgoed.be

Het Schip bouwkundig erfgoed

Het Schip (Archief) ©Hoegaardserfgoed.be

Het Schip: de winkel met rekken en toog (archiefbeeld)

Juridische gevolgen

• is aangeduid als beschermd monument Dorpswoning Het Schip
Deze bescherming is geldig sinds 24-02-1975
• is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed Dorpswoning Het Schip Deze vaststelling is geldig sinds 20-09-2010

Beschrijving

“Het Schip” is een dwarshuis van drie bij vijf traveeën, afgedekt met een voor de streek typisch wolfsdak (Vlaamse pannen). Het huis dateert uit de 18de eeuw maar werd in de 19de eeuw aangepast (jaartal 1830 naar verluidt op de zolder).
Vermoedelijk ging het oorspronkelijk om een gemengde constructie van zandsteen en leem. De beide linker traveeën zijn van zandsteen en hebben muuropeningen uit de 18de eeuw. De drie rechtertraveeën met muuropeningen uit de 19de eeuw zijn in baksteenmetselwerk ter vervanging van leembouw, waarvan trouwens een rest van het stijl- en regelwerk onder het rechterwolfseinde zichtbaar is.

Tegen de achtergevel werden bijgebouwen opgetrokken.

Afbeeldingen

Het Schip langs de Nermbeek (Archief) ©Hoegaardserfgoed.be
Voorgevel Het Schip ©Hoegaardserfgoed.be
Pentekening 't Schip Nerm Hoegaarden ©P. Bruynickx 1980

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-216-55ste-jaargang-3-2019