Ga naar de inhoud

 Klokkenpatrimonium Meldert

Ondertussen zijn we bij het derde luik van het klokkenbestand in de omgeving van Hoegaarden beland. Voor het eerste luik dat de klokken in Hoegaarden zelf bespreekt, verwijzen we naar [1] , voor het tweede dat Hoksem behandelt naar  [2]  .

Sint Ermelindis

Voorgeschiedenis van de klokken

Over deze voorgeschiedenis hebben we heel wat informatie kunnen ver garen dank zij onderzoek dat Rik en Hilde Branson-Colin in de parochiear chieven hebben uitgevoerd [3]. In 1767 verscheen een ordonantie vanuit de Baronnie van Meldert over het al dan niet luiden van de grote klok ter gelegenheid van een begrafenis. Uit het technisch rapport dat werd sa mengesteld voor de renovatie van de kerk halen we dat er in 1783 drie klokken waren. De grootste woog 2112 pond (991 kg), de tweede die door het kapittel werd bekostigd 1633 pond (766 kg) en de kleinste die dateer de uit 1625, 842 pond (387 kg). De kleinste klok werd in 1783 hergoten en woog daarna 1262 pond (592 kg). De middelste tiendenklok werd in 1786 hergoten door A.J. Vanden Gheyn uit Leuven. Even later, op 5 december 1798, werd ze opgeëist en naar Brussel vervoerd door de Franse bezetter. De grote klok werd stukgeslagen. Ze werd in stukken in 1805 naar Leuven vervoerd om hergoten te worden. Deze nieuwe klok barstte echter en Se verinus Van Aerschodt kreeg in 1880 de opdracht de klok te hergieten tot een klok van 1386 kg.

Fig.1. KIK/IRPA # 6891 ©Hoegaardserfgoed.be

KIK/IRPA # 6891

Dat brengt ons even later bij het oorlogsverslag van 20 februari 1918 ((11)) door pastoor B. Tubbax waarin twee klokken worden vermeld. (1) ERMELINDIS. Deze grote klok woog 1400 kg en had toon fa. Er prijkten beeltenissen op van St. Ermelindis en van 12 apostelen. Als tekst wordt vermeld: SANCTA ERMELINDIS ORA PRO NOBIS / PATRINUS ADRIANUS EU GENIUS PAULUS COMES DʼOUTREMONT DE DURAS / MATRINA CAROLINA MARIA FRANCISCA COMITISSA DʼOUTREMONT DE DURAS BARONISSA DE BEECKMAN DE VIEUSART / PASTORE F. WECKX. ME FUDIT LOVANII SEVERI NUS VAN AERSCHODT 1880.
KIK/IRPA 6891 ((12)) levert een afbeelding van deze klok in situ met de ge deeltelijk hierboven geschreven teksten. De zichtbare kant toont de tekst in vier lijnen. De verwijzing naar de gieter stond allicht op de tegenoverlig gende flank. De klok werd op 30 november 1943 uit de toren gehaald. Over de klokkenroof, zie [4] .

Fig.2. Ermelindisklok in haar geheel ©Hoegaardserfgoed.be

Ermelindisklok in haar geheel

(2) PHILIPPINA. De tweede klok hangt nog in de toren en wordt verderop uitvoerig behandeld.

1. ERMELINDIS. 

Deze klok kwam er als restitutie voor de in 1943 gestolen Ermelindis-klok. Ze werd op 23 oktober 1951 gewijd. Bovenaan siert een band met zwevende engelen de schouder van de klok. Verder staat tussen twee paren gietringen langs één kant

Huidige toestand
In de klokkenkamer hangen nu twee klokken naast elkaar. F. Doperé heeft in 1979 reeds een bezoek gebracht aan de klokken en hierover een artikel verzorgd dat we graag gebruiken [5].

ANNO 1950 SANCTO

Fig.3. De uitgebreide tekst ©Hoegaardserfgoed.be

De uitgebreide tekst

Fig.4. Het gietjaar van de klok ©Hoegaardserfgoed.be

Het gietjaar van de klok

Op de flank hieronder prijkt een mooie afbeelding van St. Ermelindis. Op de kant van de klok hiertegenover staat bovenaan

ME FUDIT MICHIELS TORNACI.

Fig.5. De H. Ermelindis ©Hoegaardserfgoed.be

De H. Ermelindis

Fig.6. Philippinaklok in haar geheel ©Hoegaardserfgoed.be

Philippinaklok in haar geheel

Hieronder volgt een lange tekst gespreid over zeven lijnen.
ERMELINDIS NOMINOR
AB INFAMO HOSTE ABREPTA
RDI DMI L VAN CAUTEREN, PASTORIS CURA ET OPE GUBERNII RESTITUTA PATRINUS: RENATUS HENDRICKX, BURGIMAGISTER
MATRINA: ALEYDIS HENDRICKX
AD LAUDEM DEI PAROCHIANOS APPELLO
EORUM INGRESSUM IN COELUM NUNTIO

Boven deze tekst en rondom de klok is een sierband met hangende slingers aangebracht. Met zes gietringen boven de slagring waar de klepel de klok raakt en twee op de lip worden de versieringen beëindigd.

2. PHILIPPINA.

Deze klok is gekenmerkt door een groot aantal gietringen, verspreid over de ganse klok. De versieringen beginnen bovenaan met een reeks van drie gevolgd door een sierband met een golvende slinger. Dit wordt na drie ringen gevolgd door teksten over drie lijnen uitgesmeerd en omkaderd door telkens drie gietringen:

De firma met de naam Michiels was vooral werkzaam in Mechelen als uur werkmaker. Een nazaat Marcel Michiels Sr (1868-1924) werkte een aantal jaren samen met de firma Van Aerschodt uit Leuven. Later nam hij de gie terij Drouot uit Doornik over. Michielsklokken verwijzen dan ook naar deze plaats. Zijn zoon Marcel Michiels Jr (1898-1962) nam in 1924 de gieterij in Doornik over van zijn vader. De gieter werkte een aantal jaar samen met Fé lix Van Aerschodt. Michiels heeft veel klokken geleverd na de Tweede We reldoorlog naar aanleiding van het restitutieplan dat de Belgische regering had opgezet ter vervanging van de in 1943-44 geroofde klokken. Na heel wat jaren succesrijk geweest te zijn kwam de gieterij in financiële problemen. Na de dood van Michiels werd de gieterij overgenomen door Eijsbouts en Petit & Fritsen die ze in 1963 sloten. Voor verdere informatie over de gieters verwijzen we naar [6]

NOMINOR PHILIPPINA + PATRINUS MIHI EST
ILL. D. JOANNES JOSEPHUS PHILIPPUS COMES VAN DER NOOT ET DE DURAS BARO DE MELDERT
MATRINA ILLS DOMLLA ANNA THERESIA PHILIPPINA COMTESSA D’YVE.
ME FIERI CURAVIT D. BARO D.T.F. COLPAERT PASTOR

ME FECIT J ET N. SIMON, AC C. DE FOREST MENSE XBRIS 1783.

De vier gietringen onder deze laatste tekst worden onderaan versierd met een reeks engelenkopjes. Op een zijflank van de klok prijkt een grote cal varie met Maria Magdalena aan de voet en omgeven door engelenkopjes. Met nog eens vijf gietringen boven de slagring en zes op de lip worden de decoraties op de klok afgesloten.
De afkorting XBRIS verwijst naar DECEMBRIS als maand van het gieten.

Fig.7. Twee tegenoverliggende zijden van de Philippinaklok ©Hoegaardserfgoed.be

Twee tegenoverliggende zijden van de Philippinaklok

Fig.8. Twee tegenoverliggende zijden van de Philippinaklok ©Hoegaardserfgoed.be

Twee tegenoverliggende zijden van de Philippinaklok

Over de twee gieters Joseph en Nicholas Simon is zeer weinig geweten, zelfs geen geboorte- en sterfdata. Ze waren actief rond het einde van de achttien de eeuw. De klok in Meldert staat niet vermeld op de lijst die Tchorski ((13)) samenstelde over de productie van deze gieters. André Lehr  [7] schrijft in zijn overzicht van gieters allerhande, dat Nicholas een zoon was van de Duit se gieter Joseph Simon en vermoedelijk uit de omgeving van Bonn kwam. Van hem zijn klokken bekend in de periode 1786-1792, periode waar de Mel dertklok niet in past. In Nederland maakte hij, voor zover bekend, in 1787 en 1791 twee klokken. Joseph werkte in 1790-91 samen met andere gieters uit Lotharingen, zoals Claude Deforet en Clément Drouot. Zeker is dat in die streek van Frankrijk meerdere klokkengieters van die naam gevonden wer den. Op te merken is dat we dankzij deze klok nu ook weten dat de drie vermelde gieters op “Philippina” in 1783 samenwerkten.

Pastorie Meldert

De pastorie van Meldert ©Hoegaardserfgoed.be
De dakruiter met de klok ©Hoegaardserfgoed.be
De zijde met de naam van de gieter ©Hoegaardserfgoed.be
De zijde met de locatie van de gieterij ©Hoegaardserfgoed.be

Tegenover de kerk van Meldert staat een pastorie die in 1779 werd gebouwd. Bovenop het dak staat een dakruiter waarin zich een klok bevindt. Tijdens de herstellingen aan huis en dak hebben wij de gelegenheid gehad om de klok van dichtbij te bekijken met de bedoeling ze op te nemen in de inventaris voor Hoegaarden.

Afgaand op een verwijzing in de Gids voor Vlaanderen [8] werd gehoopt om een klok te vinden die kon toegeschreven worden aan de Sergeysgieterij uit Leuven.

De kroon van de klok bestaat uit zes beugels. Bovenop de klok is een sierring aangebracht met florale motieven. Op de schouder zijn zeven gietringen te zien in de orde 2/1/1/1/2. Hieronder prijkt een mooie fries. Deze bestaat uit een afwisseling van twee figuurtjes. Eén ervan is een vijfhoek met bovenaan twee uitlopende krullen waartussen een kroontje te zien is. Het andere is een driehoekje met onderaan een gebogen zijde en opgevuld met iets wat op een hangend klokje gelijkt.

Onder deze sierband staat

* SERGEYS-VANAERSCHODT * LOUVAIN *

Boven de slagring zijn vijf gietringen aangebracht en nog eens twee op de lip van de klok.
Ondanks het feit dat de klok al jaren in open lucht hangt is ze toch goed be waard, allicht omwille van de bescherming door de grote overdekking van de dakruiter.

De klok zou wel eens uniek kunnen zijn. In 1850 huwde Pierre Sergeys (1827- 1912) met Reine Barbe Van Aerschodt, de enige dochter van Thomas Van Aerschodt en Anna Maximiliana Vanden Gheyn. Dit huwelijk verklaart niet alleen hoe de familie Sergeys geassocieerd werd aan de beroemde dynastie van Vanden Gheyn maar ook hoe Pierre het gietersambacht heeft aangeleerd gekregen. Pierre profileerde zich later als gieter van klokken en beiaarden en deed dit onder de naam Sergeys-Vanaerschodt. Spijtig genoeg zijn er in Vlaanderen buiten tafelbellen geen klokken van hem gekend. De klok in Meldert zou dan een eerste en tot hiertoe enige voorbeeld zijn van een ietwat grotere klok van deze gieter.

Jacques Sergeys [9] kon echter geen uitsluitsel geven over de maker. Constant (1855-1935), de jongste zoon van Pierre, nam immers het ambacht over van zijn vader. Voor een aantal jaren had hij in het Luikse Chênée een gieterij waar grotere klokken konden gegoten worden. In 1926 vestigde hij zich in Leuven. Het is dus niet uitgesloten dat Constant de gieter was van de klok in Meldert.

François (1896-1982), de zoon van Constant, nam het bedrijf van zijn vader over in 1928. Hij was verantwoordelijk voor een groot aantal klokken en bei aarden tot hij in 1970 het bedrijf overdroeg aan zijn zoon Jacques (° 1933). Jacques Sergeys was de laatste zelfstandige klokkengieter in België tot hij in 1980 het bedrijf verkocht aan Clock-O-Matic.
Voor meer gegevens over deze en andere gieters verwijzen we naar [10]  en [11] .

©Hoegaardserfgoed.be

Technische gegevens

 

KerkKlokGieterH [12]D [13]LipToonKGJaar
ErmelindisERMELINDISMichiels971279.2E13871950
 PHILIPINAJ&N [14]78996.6G7001783
Pastorij Sergeys22272.3AS  

Referenties

  1. BEARDA, T., SERGEYS, J. & TEUGELS, J.L.,
    Campanae Lovanienses, Inventaris van Beiaarden en Klokken in Groot-Leuven, Uitgeverij Peeters Leuven, 2008
  2. BRANSON-COLIN, R. & H., Persoonlijke mededeling
  3. DOPERE, F. De Romaanse toren van de Sint-Ermelindiskerk,
    Mededelingen van het Genootschap voor Oudheidkunde en Kunstgeschiedenis van Leuven, 1979
  4. LEHR, A., Van Paardebel tot Speelklok. De Geschiedenis van de Klokgietkunst in de Lage Landen, Europese Bibliotheek, Zaltbommel, 1971
  5. LEJEUNE, M., De Klokkenroof in de Tweede Wereldoorlog, Nieuwsbrief Campanae Lovanienses, 22, 3 afleveringen, 2012.
  6. ROMBOUTS, L., Zingend Brons, 500 jaar beiaardmuziek in de Lage Landen en de Nieuwe Wereld, Davidsfonds, Leuven, 2010
  7. SERGEYS, J., Persoonlijke mededeling
  8. TEUGELS, J.L. & WOUTERS, W., Klokkenpatrimonium in Hoegaarden, Deel 1, Hoegaarden, (verschijnt binnenkort)
  9. TEUGELS, J.L. & WOUTERS, W., Klokkenpatrimonium in Hoegaarden, Deel 2, Hoksem, (verschijnt binnenkort)
  10. Gids voor Vlaanderen, Toeristische en culturele gids voor alle steden en dorpen in Vlaanderen, Tielt, 2007

13 www.tchorski.morkitu.org  [15]

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-218-56ste-jaargang-1-2020

Bronnen en citaten[+]