Ga naar de inhoud

219 Klokkenpatrimonium Hoegaarden

Voorgeschiedenis van de klokken

De eerste gegevens die we hebben gevonden over de klokken van deze kerk zijn vervat in het oorlogsverslag [1]. Tijdens de Grote Oorlog besliste de Duitse bezetter om de kerkklokken op te eisen. Hierop reageerde de kerkelijke overheid door aan de pastoors te vragen op te schrijven wat er aan klokken in de torens hing. Deze verslagen zijn beschikbaar gesteld en leveren ons een schat aan informatie over de situatie in 1918. Gelukkig eindigde de oorlog vóór de bezetter tot opeising kon overgaan.

De klokken die in deze verslagen vermeld worden waren door de band nog aanwezig toen in 1943-44 de bezetter wel overging tot een ware ravage in het klokkenbestand. Voor meer achtergrond bij de klokkenroof verwijzen we naar [2] en [3]. Als enig lichtpunt kan daarbij gesteld worden dat van de toen opgeëiste klokken foto’s gemaakt zijn die door het Kunstpatrimonium ter beschikking worden gesteld en waarnaar we meermaals zullen verwijzen.

In zijn oorlogsverslag van 1918 vermeldt pastoor E. Van Gucht dat er zes klokken in de kerk aanwezig zijn.

MARIA.

Op de klok zijn meerdere data gegeven: 1363, 1628, 1773, 1810, 1833 en 1836. De klok is gegoten door A. & C. Guillard, heeft een hoogte van 127 cm, een diameter van 135 cm en een toon si. Als tekst staat op de klok: LAUDO DEUM VERUM, PLEBEM VOCO, DISSIPO VENTUM, DEFUNCTOS PLORO, PESTEM TIMEO, FESTA DECORO. KIK/IRPA 6382 [4] toont deze Mariaklok die herhaaldelijk hergoten werd, beginnend met 1363 en eindigend met 1836. Uit de tekst blijkt dat aan een klok heel wat opdrachten worden gegeven die een intense band scheppen tus sen de klok en het volk.

MICHAEL. 

Deze klok dateert van 1869 en is door Andreas Van Aerschodt gegoten. Haar hoogte is 107 cm, diame ter 120 cm en haar toon mi.
KIK/IRPA 6388 [5]http://balat.kikirpa.be/search_photo.php toont heel wat details. Bovenaan staat een afbeelding van de engel Michael met schild en speer. Hieronder staat over een zeven regels verdeeld de volgende tekst: JOANNES DE COSTER PASTOOR / PE TER MIJNHEER LUDOVICUS ALEXANDER PUTZEYS / BURGEMEESTER VAN HOEGAERDEN / METER MEVROUW ZIJ NE ECHTGENOTE, CATHARINA ROSIERS BIERIENT (?) / ME FUDIT / A.L.J. VANAERSCHODT MAJOR SUCCESSOR
A.L. VANDENGHEYN / LOVANII 1869. Langs de andere zijde stond een voorstelling van H. Gorgonius.

ADOINUS. 

Hier ook worden verschillende data vermeld 1503, 1758 en 1853. De laatste gieters zijn Severinus Van Aerschodt en Felix Van Espen. De klok heeft hoogte 105 cm, diameter 113 cm en toon fa#. Bovenaan staan de 12 apostelen afgebeeld, verder priester Adoinus in kazuifel die een schop in de hand houdt waarmee hem het hoofd werd ingeslagen. Als tekst staat er: H. ADOINUS, ORA PRO NOBIS, PROPTER JUSTITIAM LATAM, ERGO ET MARTYR. KIK/IRPA 6386 [6]http://balat.kikirpa.be/search_photo.php toont de fries met de 12 apostelen en de tekst ADOINUS, ORA PRO NOBIS boven de slagring, waar de klepel de klok raakt.
Fig.1. KIK/IRPA 6382 Fig.2. KIK/IRPA 6386 Fig.3. KIK/IRPA 6388
56ste jaargang, nr. 219, 2/2020 / 9

Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be

HENRICUS-JOSEPHUS. 

Ook hier is weer een reeks data gegeven 1303, 1758, 1833, 1839. De laatste gieter was weerom Andreas Van Aerschodt. De klok heeft als hoogte 80 cm, als diameter 104 cm en als toon la. Op de klok staat een afbeelding van O.-L.-Vrouw met Jezus op de arm.

DE CAMPANILE

(5) In de campanile aan de epistelkant hangt een klok die op 8 december 1758 door Andreas Vanden Gheyn ge goten is. Haar hoogte is 45 cm en haar diameter 60 cm.

MICHAEL.

In de campanile aan de evangeliekant hangt een klok die oorspronkelijk in 1610 was gegoten maar in 1907 door Félix Van Aerschodt werd hergoten. Als afbeelding prijkt een St. Michael bovenaan. De hoogte van de klok is 35 cm en de diameter 48 cm.

Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be

Over deze drie laatste klokken is echter geen bijkomende informatie beschikbaar.

Huidige toestand

In de bijzonder grote klokkenkamer hangen vier klokken, alle vier uit de gieterij van Slégers uit Tellin. De grootste klok Salvator hangt in het midden, links Gorgonius en rechts de kleinste klok Oduine met de Mariaklok er achter.

Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be

SALVATOR.

Even onder de schouder is een sierband aangebracht met afwisselend driebladige en vierbladige roosjes. Op een zijflank staat een grote afbeelding van de gekruisigde Christus.

Op een zijdelingse flank staat een uitgebreide tekst over 8 lijnen.

CHRISTE SALVATOR MISERERE NOBIS
LAUDO DEUM VERUM PLEBEM VOCO DISSIPO VENTUM
DEFUNCTOS PLORO PESTEM FUGO FESTA DECORO
PATR: MICHEL GIROULLE, BURGIMAGISTER
MATER: SYLVIA VANDERMOLEN – PIRARD
PASTORE R.D.A. HEUYSDENS
ME FUDIT G. SLEGERS – CAUSARD NEPOS TELLIN
ANNO 1951

Deze klok is een mooi voorbeeld van een sprekende klok die in haar tekst duidelijk maakt waarvoor ze gemaakt is. Alle taken die op de klok zijn vermeld behoren tot de klassieke opdrachten. Alleen dissipo ventum is een weinig voorkomende taak. We merken wel op dat deze taken al werden vermeld op de verdwenen Mariaklok van Guillard waarnaar verwezen wordt in het oorlogsverslag.

Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be

GORGONIUS.

Deze klok is de rijkst versierde van het viertal. Onder de schouder prijken twee sierbanden, de bovenste met aan elkaar hangende bladeren, de tweede met hangende druivenbladeren. Op een flank staat een grote afbeelding van St.-Gorgonius met in de linkerhand een rooster. Hieronder staat de korte tekst

STE GORGONI O.P.N.

Op de tegenoverliggende flank staat een tekst in hetzelfde schrift als op de Salvatorklok. De tekst is gespreid over zeven lijnen.

ANNO MCMXLVII

IN MEM. MILITUM CIVIUMQUE
BELLE MCMXL-MCMXLV CAUSA DEFUNCTUM
PAROCHIANI DONO DEDT.
PAT: D. JULIUS LOWET – OURY
MAT: D. MARIA LORIERS
PASTORE R.D.A. HEUYSDENS

In deze tekst staan twee eigenaardige symbolen die ook op andere klokken van Slégers voorkomen. Een eerste is een gedraaide hoofdletter Ɔ die als een D moet worden gelezen. Het andere symbool is een hoofdletter L waar een / doorsteekt. Door vergelijking met teksten op de andere klokken wordt duidelijk dat het om een hoofdletter Y gaat.
Boven de slagring is nog een sierband met opstekende bladeren aangebracht met daarboven de tekst 

FONDUE PAR G. SLEGERS – LE PETIT FILS DES CAUSARD L’AN MCMXLVII

ODUINE. 

Deze klok heeft bovenaan twee sierbanden met in elkaar gevlochten bladeren en daaronder een band met wijnranken. Het gebruikte schrift is hier echter gewoon. Op de flank staat een tekst over acht lijnen verspreid:

STE ODUINE O.P.N.
IN MEM. MILITUM HOUGARD. QUI BELLE 1914-1918
PRO PATRIA SANGUINEM FUDERUNT
PATR: PROSPERUS STOCKMANS ECCL. FABR. PRESIDENS
MATR: ADRIANA MATTEESSENS – DE BROECK
PASTORE: R.D.A. HEUYSDENS
ME FUDIT G. SLEGERS – CAUSARD NEPOS TELLIN
ANNO 1951

Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be
Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be

O.-L.-VROUW VAN LOURDES.

Deze klok heeft dezelfde sierbanden als de voorgaande en gebruikt hetzelfde letter type als op de Salvatorklok. Op een flank staat een tekst in vijf lijnen

PAT: R.D.A. VERHOEVEN OLIM IN HAC PAROCHUS
MATR: D. MARIA VANDERMOLEN – GOOSSENS
PASTORE: R.D.A. HEUYSDENS
ME FUDIT G. SLEGERS – CAUSARD NEPOS
TELLINI ANNO MCMXLVII

Boven de slagring staat nog een sierband met opstekende bladeren. Op de zijkant van de klok prijkt een heel mooie afbeelding van de maagd die het serpent vertrapt. Hieronder staat

BMA VIRGO DE LOURDES
AB OMNI NOS HOSTE FAC SECUROS

Over de gieterij Slégers-Causard, zie [7]. Op de CD [8] is een klankopname van de klokken van de St.-Gorgoniuskerk opgenomen.

Klokkenpatrimonium Sint Gorgonius ©Hoegaardserfgoed.be

SACRISTIEKLOK. 

Vooraan in de kerk hangt in een fraaie smeedijzeren drager een eenvoudige sacristieklok. Er zijn geen versieringen op aangebracht evenmin als een verwijzing naar een mogelijke gieter.

DAKRUITER. 

Momenteel hangt in de dakruiter van de St.-Gorgoniuskerk ook een klok, die naar alle waarschijn lijkheid in het oorlogsverslag vermeld werd. Mogelijkheden zijn de Vanden Gheynklok uit 1758 en deze van Félix Vanaerschodt uit 1907. De toegang tot de dakruiter was voor ons echter onmogelijk zonder onnodig risico.

PASTORIE.

De deurbel van de Dekenij Hoegaarden, Pastoriestraat 30 is een kostbaar kleinood waarvan we echter de gieter niet hebben kunnen achterhalen. In een tekstband bovenaan staat

® ANNO 1699

waar ® staat voor een embleem dat we nog niet hebben ontcijferd maar allicht naar een gieter verwijst. Als verdere decoraties staan boven de slagring drie gietringen en nog eens twee op de lip. Voor haar leeft ijd is deze klok nog in goede staat.

Hoegaarden – Sint Gorgoniuskerk: Technische gegevens

KlokGieterH[footnote]Hoogte[/footnote]Dia[footnote]Diameter[/footnote] LD [footnote]Lipdikte[/footnote]ToonKgJaar 
         
SALVATORSlégers10413410.1D15491951 
GORGONIUSSlégers 941229E11501957 
OLV LOURDESSlégers 771017.2G6751957 
ODUINESlégers 891148.1F9501951 
Sacristieklok 18221.4FIS   
Pastorij 15181.4C 1699 

 

Referenties
[1] BEARDA, T., SERGEYS, J. & TEUGELS, J.L.,
Campanae Lovanienses, Inventaris van Beiaarden en Klokken in Groot-Leuven, Uitgeverij Peeters Leuven, 2008
[2] HUYBENS, G., De klokkenroof tijdens W.O.II, Vlaamse Beiaardvereniging Magazine, 4, 1998
[3] LEJEUNE, M., De Klokkenroof in de Tweede Wereldoorlog, Nieuwsbrief Campanae Lovanienses, 22, 3 afleveringen, 2012.
[4] ROMBOUTS, L., Zingend Brons, 500 jaar beiaardmuziek in de Lage Landen en de Nieuwe Wereld, Davidsfonds, Leuven, 2010
[5] SAELEMAEKERS, G. & TEUGELS, J.L., Welluidend Erfgoed: Klokkenpatrimonium van Herent, Kampenhout & Kortenberg, Uitgeverij Peeters Leuven, ISBN: 978-90-815-44139, pp.152, 2018.
[6] SLEGERS, P., Il était une fonderie de cloches à Tellin, Stavelot, 2011
[7] TEUGELS, J. L., VANZAVELBERG, G. & WOUTERS, W., Lubbeek, Klokkenpatrimonium, Digitaal Archief Libbeke, txt 18121401
[8] TEUGELS, J.L. & WOUTERS, W. , Klokkenpatrimonium Federatie Glabbeek, Jaarboek Heemkundige Kring Glabbeek 2018, (ed. S. Vandergaer), 87–122, 2018.
[9] TEUGELS, J.L. & WOUTERS, W., Klokkenpatrimonium in Tienen, Deel 1, Oost-Brabant, 56, 4—39, 2019.
[10] TEUGELS, J.L. & WOUTERS, W. , Klinkend Erfgoed – Herwaardering van het Klokkenbestand in Vlaanderen, Monumenten, Landschappen en Archeologie, 37, (4), 50–62, 2018
[11]  https://search.arch.be/nl/zoeken-naar-archieven/zoekresultaat/index/
[12] http://balat.kikirpa.be/search_photo.php
[13] dubbel-CD KLOKSLAG, Klokkengelui en Voorslagen in Vlaams-Brabant en Brussel, uitgegeven in 2001 door de Dienst Cultuur van de Provincie Vlaams-Brabant en Campanae Lovanienses onder de referentie D/2001/8495/4.

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-219-56ste-jaargang-2-2020

Bronnen en citaten[+]