Ga naar de inhoud

Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

Stille getuigen van het dagelijks leven

Onze generatie kan zich moeilijk indenken met welke moeilijkheden dagelijks onze groot- of overgrootouders tijdens de oorlogsjaren geconfronteerd werden. Vooral in de steden was honger het dagelijks aperitief. Dit geldt zelfs voor beide wereldoorlogen. Maar beperken we ons bij deze herdenkingsjaren vooral tot Wereldoorlog I.

Muurkranten voor WOI

De affiches tijdens Wereldoorlog I waren beslist geen nieuw fenomeen. Sinds de productie van goedkoop papier waren de ‘muurkranten’ opgedoken. Het waren de gemeenten die verantwoordelijk waren voor het uithangen van de mededelingen op plaatsen die toegankelijk waren voor het grote publiek.

Daar werden ze voorgelezen en toegelicht voor de talrijke analfabete medeburgers.

Affiches tijdens WOI

Tijdens WO I werd er gewoon verder gebouwd op de bestaande gewoonte. De (Duitse) overheid communiceerde verder met de bevolking langs de talrijke affiches om.

Het zijn die affiches die ons een inkijk geven in het dagelijks leven van de burger tijdens de oorlogsjaren. Tot in het kleinste detail werd het leven van de burgers door de bezetter georganiseerd. Het voedsel werd gerantsoeneerd tot het strikte minimum, juist om massale hongersterfte te voorkomen. Dit had als neveneffect dat wie honger heeft en een dagelijks gevecht voor de calorieën moet leveren zijn politieke aspiraties naar het achterplan verdringt.

In die affiches komen vrijwel al de dagelijkse aspecten van het leven aan bod. Dat kan gaan van het verplicht heropenen van de toenmalige ASLK kantoren tot het opleggen van qouta voor het inzamelen van brandnetel stengels. Voor het eerste kwamen er maximumprijzen voor voedingswaren. Men wou immers ‘hongeropstanden’ in het achterland vermijden.

De affiche was het enige medium waarvan men verwachtte dat zij iedereen zou bereiken. De pastoors kregen de opdracht de inhoud van de affiches vanop de preekstoel nog eens extra toe te lichten.

Boodschap op de affiches

De boodschap op de affiche moest voor iedereen bereikbaar zijn. Ambtelijke taal vinden we hier nauwelijks op terug. De boodschap werd in relatief simpele termen gebracht. De tekst werd aanvankelijk in drie talen gesteld: Duits, Frans en Vlaams. 

Pas vanaf 1917 wordt de Franse tekst af en toe weggelaten. Mogelijk speelde hier de druk van de Vlaamse Activisten die in Tienen een actieve kern hadden. Maar dit zou nader moeten onderzocht worden.

Richtlijnen dieren

De richtlijnen rond dieren zijn bijzonder verhelderend in het verloop van de oorlog. Aanvankelijk gingen de Duitsers over tot het opeisen van ‘overtollige’ paarden, voor zover dit al niet gebeurd was door de Belgische militaire overheid. Eerst moesten de paarden naar een centrale plaats komen voor een ‘telling’. Dit moet weinig succes gekend hebben, want gedurende twee jaar duiken die tellingsaffiches zeer regelmatig op. De toon wordt steeds dreigender. Wie niet met zijn paarden afkomt wordt bedreigd met hoge geldboetes en inbslagname van al zijn paarden. Vanaf 1916 verlaat men de ‘telling’ en wordt er over ‘medische keuring’ door een dierenarts gesproken op de affiches.

In Tienen waren er nog slechts twee paarden beschikbaar voor het ophalen van het huisvuil. Eén daarvan werd in 1917 door de Duitsers opgeëist…

De voorraad paarden schijnt tegen 1917 toch opgebruikt te raken en nu komen honden in het vizier.

Ook in het Belgische leger werden er al ‘militaire honden gebruikt. De Mechelse scheper was een betrouwbaar ras om als trekdier gebruikt te worden. In de loopgraven aan de IJzer waren verschillende jachthonden zeer gegeerd om het aantal ratten onder controle te houden.

In de bezette gebieden verschenen er affiches waarin de bevolking te lezen kreeg dat de honden boven 40 cm schofthoogte ingeleverd moesten worden om ‘in dienst te treden in het Duitse leger’.

We mogen niet vergeten dat zulke honden voor WO I ee echte economische waarde hadden. Zij werden immers ingezet als trekdier om allerlei karretjes voort te trekken. Ook hier zullen de Duitsers drastisch ingrijpen. Affiches laten ons weten dat het voortaan verboden was op plaats te nemen in een door honden voortgetrokken kar. Voortaan zou er ook een taks geheven worden op alle honden. Gevolg was dat heel wat honden een wandeling naar de hondenhemel moesten maken, om baasje een taks te besparen. Dit kwam de bezetter goed uit want dat betekende minder eters in een periode van voedselschaarste.

Kadavers van doe honden moesten dan weer volgens een affiche in een aangeduid vilbeluik ingeleverd worden. Dat hondenvlees werd dan verwerkt tot voedsel voor de ‘Duitse Kriegshunde’ die werkzaam waren aan het front.

Zo krijgen we een overzicht van veel kommer en kwel in het dagelijkse leven tijdens WO I.

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

E. Ourystraat met ‘Vijvershof van Van Autgaerden – Adams en het kapelletje van O.-L.-Vrouw

Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

O.-L.-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis met Kind dat kruis draagt, vertrapt de Slang, staat op wereldbol met dierenriem, O.L. Vrouwaltaar in de S. Gorgoniuskerk. (begin 18de eeuw ?, gepolychromeerd hout, ca. 150 cm B 80550’44)

O.L. Vrouw-altaar in de S. Gorgoniuskerk

In de kerk van Hoegaarden is er langs de linkerkant een zijaltaar met een O.-L-Vrouw beeld en onder het beeld een wereldbol met dierenriem (wat zeer zelden voorkomt) .  

De dierenriem

Deze dierenriem geeft niet de opeenvolgende beelden zoals wij dat gewoon zijn.

Wel: van links naar rechts: kreeft, weegschaal, vissen, waterman
Het zijn de maanden waarvan de dag van Iris op de 15 de van de maand valt. Iris is de godin van de regenboog, Iris is de goede boodschapper, de verbinding tussen de hemel en de aarde, voorgesteld door de regenboog.

Germaanse mythologie

In de Germaanse mythologie is Idis een goddelijk vrouwelijk wezen met de betekenis van ‘zeer gerespecteerde en waardige vrouw

Alpha of Alpha–Idis duidt op het begin van de goede boodschap.

Dus de naam van onze laatste wereldlijke gravin Alpaidis of Alphaidis betekent ‘Ik ben het begin van de goede boodschap’. Of beter gezegd: ‘Ik breng de goede boodschap’

De regenboog is het contact tussen hemel en aarde. Deze boog blinkt wanneer de regen ophoudt en de zon ze verlicht.

Alpaidis was ook een typische naam voor koninginnen

Alpaïdis : typische naam voor koninginnen

Alpaidis, de laatste gravin van het graafschap Brunengeruz, met te Hoegaarden haar castrum

De dierenriem op de wereldbol

Wanneer men de tekens van de dierenriem op de wereldbol in de maanden omzet krijgen we volgend resultaat:

KREEFT 
WEEGSCHAAL + SCHORPIOEN 
VISSEN 
WATERMAN 

 = Juni- Juli,
 = september- oktober
= februari-maart,
= januari-februari,

KREEFT = Geboorte van Alpaidis op 12 juli 902 om 07h29.

Gift : eerste steenlegging voor de nieuwe abdij van Chèvremont, afhangend van de abdij van Aken op 16 juli 981 om 07,45h. (ster Pollux)
2de gift voor de oprichting van het O.L. Vrouw kapittel in het stadscentrum (was een keizerlijk goed).

WEEGSCHAAL = het overlijden van Alpaidis op 28 oktober 981 (Jupiter of donderdag), om 16h31 te Waulsort.

Alpaidis werd begraven op zaterdag 30 10 981 om 10h. te Chèvremont. Ze werd begraven vóór het altaar in de kapittelzaal van St. Maurice te Chèvremont

VISSEN = Het overlijden van Eilbert van Florennes, de tweede echtgenoot van onze Alpaidis, 

VISSEN = Het overlijden van Eilbert van Florennes, de tweede echtgenoot van onze Alpaidis, op 28 maart van het jaar 997
Gift: Alpaidis schonk het dorp Rosières aan de keizerlijke abdij van Waulsort.

WATERMAN = stichting van het O.-L.-Vrouw kapittel Hoegaarden op 2 februari 979

WATERMAN = stichting van het O.-L.-Vrouw kapittel Hoegaarden op 2 februari 979 tussen 9 en 10h., afhangend van het Domkapittel van Keulen; vandaar de beeltenis van Onze Lieve vrouw boven de ingangspoort aan de kant van de Grote Plaats.
(2 februari is de feestdag van O.-L.-Vrouw Lichtmis ( Saturnus of zaterdag)

(Deze tekst is opgesteld met behulp van de geschiedenis Hoegaarden, de geschiedenis van Waulsort, en de hemelkaart 2000 met inbegrip van de dierenriem .Men vindt nog verdere gegevens in de abdij te Maredsous.)(1)[1] 

Het kapelletje van de Onbevlekte Ontvangenis

Het kapelletje van de Onbevlekte Ontvangenis, geschenk van een rijke weldoener

Ego Sum Immaculata Conceptio/Ik ben de Onbevlekte Ontvangenis

Wie was deze schenker? 

Wie was deze schenker? (2)[2] 

Joseph van Autgaerden:

Joseph Van Autgaerden (L’Ecluse 21.03.1834-Hoegaarden 10.04.1914), landbouwer en eigenaar x Hoegaarden 01.02.1888 Marie Constance Adams (Hoegaarden 19.01.1856-07.12.1932), dochter van Jean Arnold Adams en Rosalia Hendrickx, rentenierster

Zij woonden in het Vijvershof; Constance was 32 jaar jonger dan haar echtgenoot; als getuigen bij dit huwelijk traden twee kozijns van de bruid op: de industrieel Alphonse Stockmans en de brouwer Arnold Cipers; Joseph Van Autgaerden had twee niet-familieleden als getuige.

De voorouders van Joseph van Autgaerden:

A. Jean-Baptiste Van Autgaerden (Hoeg. 1747-1804), notaris en landmeter, was de man die te Hoegaarden een einde maakte aan de heerschappij van de oude Regentie (Sweerts!) en het nieuwe regime van de Franse Tijd introduceerde en belichaamde; hij woonde in het huidige goed Hof ter Meersche op de Vroente

B .Zijn zoon Jean Baptiste Van Autgaerden (Hoeg. 1777-1840), was burgemeester van 1804 tot ,1808 en getrouwd met zijn rechtstreekse nicht Françoise Van Nerum; zij woonden in het Vijvershof

C. Zoon Jacques Philippe Van Autgaerden (Hoeg. 1800-1881) was getrouwd te L’Ecluse (Sluizen), maar kwam te Hoegaarden de Hoeve Flemalia aanpassen en bewonen

En had als kinderen:

  • Jean Baptiste Van Autgaerden (L’Ecluse 1828-Zétrud-lumay 1894), landbouwer te Outgaarden en getrouwd met Henriette Collart
  • Louise Henriette Van Autgaerden (L’Ecluse 1831-1872), ongehuwd
  • Joseph Van Autgaerden (L’Ecluse 1834-Hoeg. 1914)
  • Marie Clemence Van Autgaerden (Hoeg. 1836-1891), ongehuwd, woonde in de Pastorijstraat
  • Eugenie Van Autgaerden (Hoeg. 1840-1896)
De kinderen van Joseph Van Autgaerden en Marie Constance Adams:
  • Marie Van Autgaerden (Hoegaarden 17.01.1889-17.01.1889), overleed dezelfde dag
  • Marie Jeanne Roalie Alice Van Autgaerden (Hoegaarden 20.07.1890-21.05.1964), rentenierster x Hoegaarden 31.07.1920 met Corneille Constant Marin Evrard (Hoegaarden 19.11.1889-14.02.1963), zoon van Jules Evrard en M.Françoise Neefs, huidvetter
    Woonden eerst te Overlaar in het Klein Kasteel en daarna in het VijvershofHun zoon was Xavier Evrard (Hoegaarden 15.03.1922), verkoopsdirecteur x Hoegaarden 07.03.1946 met Marie Josée Similon; bewoonden het Vijvershof;


    Zij schonken in 1966 aan de kerkfabriek twee schilderijen: Een voorstelling van de ‘Aanbidding der Wijzen’ en ‘Bezoek van Jahweh aan Abraham’.
    (3)[3] Zij werden onmiddellijk gerestaureerd voor de som van 20.000 F. Een omhaling in de kerk bracht 11.000 F op en er kwam nog een gift van 5.000 F

  • Eduard Norbert Van Autgaerden (Hoegaarden 25.02.1893-24.02.1963), ongehuwd, zijn peter en meter waren Eduard Vander Velpen en Felicie Adams (4)[4](4) Schoonzus van Joseph Van Autgaerden, woonde eveneens in het Vijvershof; hetzelfde geldt voor Maria Adams, tante

  • Eugenie Marie Van Autgaerden (Hoegaarden 07.12.1896-08.11.1943), ongehuwd, haar peter en meter waren Eduard Vander Velpen en Maria Adams, tante

Joseph Van Autgaerden heeft in de loop van het jaar 1899 aan de gemeente een aanvraag gedaan om een kapel te mogen bouwen. Daarop heeft de gemeente Hoegaarden op 30 april 1899 deze vraag doorgestuurd naar hogerhand (5)[5]

De toelating is gekomen en de kapel is gebouwd ter herinnering aan het 50-jarig jubileum van de afkondiging van het dogma van d Onbevlekte Ontvangenis van Maria (1854-1904). De Mechelse aartsbisschop, kardinaal Sterckx hed daartoe opgeroepen en alle pastoors n directeurs/aalmoezeniers van de katholieke instellingen moesten naderhand verslag uitbrengen van de manier waarop deze plechtige herdenking was georganiseerd en gevierd geworden in de parochie en, zoals te Hoegaarden, in het pensionaat bij de zusters.

De verslagen ingestuurd door de pastoors van Hoegaarden, Meldert en Outgaarden zijn bewaard; ook het verslag van de zusters van Mariadal is bewaard gebleven; ze bevinden zich in het Aartsbisschoppelijk Archief te Mechelen

Tijdens de jaarlijkse grote processie in juli werd op de E. Ourystraat het kapelletje versierd en aangekleed tot een rustaltaar

De groep van de Kruistochters aan de ingang van het domein van Van Autgaerden (Evrard toen)

Op deze plakkaat staat te lezen: Voetgangers en wielrijders/ Piétons et Cyclistes (houten bord, dat de toegang verbiedt voor auto’s in de K. Albertlaan)

Een ander voorbeeld van de liefdadigheid van Joseph Van Autgaerden: steun aan het hospitaal voor de opname van een zieke en behoeftige inwoner

(Zitting Bureel van Weldadigheid 26.02.1886)

5 obligaties van 1.000 frank van de Belgische staatslening met een interest van 3% zijn door Joseph Van Autgaerden aan het Bureel van Weldadigheid geschonken tot onderhoud van de behoeftige Lambert Dupont(6)[6] in het Hoegaardse Hospitaal (de stichting Vandertaelen-Van Nerum, het vroegere rusthuis); 

De leden van het bureel stippen aan dat het hospitaal maar zeer beperkte inkomsten heeft en in haar vraag om toelating van acceptatie van deze schenking schrijft men dat Joseph Van Autgaerden een rijke ongetrouwde eigenaar is, die samenwoont met twee ongehuwde zussen en een broer weduwnaar; Joseph zal pas trouwen in 1888, zoals hoger aangegeven.
(Brief Bureel van Weldadigheid aan de Arrondissementscommissarie, 16.11.1886)

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

Bronnen en citaten[+]

Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014

© Vzw Hoegaards Erfgoed Alpaidis-nr-197-50ste-jaargang-4-2014