Ga naar de inhoud

De buurtspoorweg door Meldert: mensen, kalveren, bieten en ook smokkelwaar

De buurtspoorweg door Meldert: mensen, kalveren, bieten en ook smokkelwaar

De tramlijn die vanuit Tienen (van Grijpen via Mulk), Oorbeek, Hoksem/ Hauthem, Meldert, Sluizen, enz. aandeed, werd qua personenvervoer opgeheven in 1959. 

De lijn Tervuren-Tienen werd in gebruik genomen, in fasen, in 1902-1905.

De stoomtram werd gauw vervangen door een dieselvoertuig – in de terminologie van de “Buurtspoorwegen” heette dat een “autorail”. [1] 

Tot 1926 werden de centrumstraten in Tienen ook bediend. Nadien reed de tram van aan de Tramstraat in Tienen naar het Mulkplein, grotendeels langs de Oorbeeksesteenweg en in Oorbeek, via het voetbalveld, benoorden de kerk in de richting van Hoksem,… 

Er was een tramhalte (met café) halverwege Oorbeek en Hoksem. Het gebouw verdween “onder” de E40. De tram stopte in het veld halverwege Hauthem en Hoksem, aan een betonnen haltehuisje in het veld (verdwenen bij de ruilverkaveling). Hij reed verder aan de ene en dan aan de andere zijde van Waversesteenweg, tot aan de tramhalte in Meldert, verder met een brug over de Schoorbaan, tot de bovenste huizengroep van Gaat.

Tram tramarhief.nl nr 454.864 1960 Meldert Bevekom pulptransport suikerfabriek
Tram 587 Meldert Schilderij H.Dethiuer Meldert rijdend Tienen

Bron: www.oorbeek.be

Oorbeek.be [2] schetst de situatie als volgt: “Op 4 april 1892 vraagt de NMVB de toelating aan voor de aanleg van de lijn van Tervuren naar Tienen via Vossem, Duisburg, Loonbeek, Neerijse, Sint-Joris-Weert, Nethen, Hamme Mille, Deurne, Bevekom, Sluizen, Meldert, Hoegaarden, Oorbeek. Op 4 april 1893 komt de toelating voor de aanleg van de lijn Tervuren-Tienen. De dienst kwam in gebruik in 1904. In december 1916 begint de bezetter met het opbreken van het spoorgedeelte Tienen-Bevekom. In oktober 1919 wordt het spoorgedeelte Tienen-Sluizen en in december het gedeelte Sluizen-Bevekom opnieuw in dienst gesteld.”
“In 1920 wordt het contract met de “S.A. pour l’Exploitation de Chemin de Fer Vicinaux” (de Buurtspoorwegen) opgezegd, en de exploitatie van de verbindingervuren-Tienen wordt overgenomen door de NMVB (voorloper van De Lijn). Op 7 oktober 1951 wordt het reizigersvervoer per dieselmotorwagen afgeschaft tussen Tienen en Bevekom. Omwille van de slechte toestand van het wegennet moeten de dieselmotorwagens later opnieuw op de sporen worden gezet, zelfs nadat het gedeelte Vossem-Hamme-Mille gesloten werd.”

Afschaffing lijn Tienen – Hamme-mille

“De afschaffing van de tramdienst op het spoorgedeelte Tienen-Hamme-Mille is definitief vanaf 29 november 1959. Het goederenvervoer wordt op 2 mei 1962 afgeschaft tussen Nethen en Tienen. Het spoor werd niet meer gebruikt, sedert het einde van het suikerbietenseizoen rond december 1961. In 1966 werd het spoor opgebroken tussen Nethen en Tienen.”

Spoorauto’s
Tram 587 Autobus Uurregeling

De spoorauto’s reden op werkdagen vijf keer vanuit Tienen tot Sluizen, Bevekom of Hamme-Mille. Er was een extra rit voor de dinsdagmarkt. De rit Tienen (achterkant station) tot Sluizen duurde een half uur. Je spaarde een kleine tien minuten uit als je in Tienen tot aan de halte aan het Mulkplein (Hoegaardse Poort) liep. De wagens werden verwarmd met een kacheltje (type duveltje) waardoor de (te hete) zone rondom onbruikbaar was…

Tram 1959 Tienen Sint-Truiden kacheltje
Autobussen
Tram 587 Autobus Uurregeling

De spoorauto’s werden vervangen door autobussen, die de oude verbinding Hamme-Mille – Tienen bleven volgden. Nadien is de route ingekort tot Meldert-Tienen (met aansluiting op de nieuwe lijn Hoegaarden-Leuven Wijgmaal) en er werden lussen toegevoegd via Hauthem en Hoksem. De dienstverlening werd vaak verstoord wegens de slechte wegen en gebrek aan strooidienst tijdens de winters.

Sloop spoorbrug te Meldert
Tram 587 Meldert Sloop Brug Mazouteke ©Nieuwsblad 22 juli 1978

Hoegaarden sloopt laatste brug van,,het mazouteke”

De al jaren niet meer gebruikte trambrug over de veldweg Meldert-Schoor te Meldert (Hoegaarden) werd gesloopt. De steunmuren betekenden een hinder voor het landbouwtransport. Moderne brede machines raakten niet onder de brug door. Het laatste mazouteke op deze lijn van Tienen naar Hamme-Mille reed op 30 november 1959.

De diskussies omtrent de vervanging van deze spoorautodienst door autobussen speelde zich twintig jaar geleden af. De huidige minister Geens schreef in 1959 over de tram Tienen-Hamme Mille: De spoorauto’s worden door autobussen vervangen van zodra het wegdek van deze verbinding zal zijn gemodernizeerd.
Aldus zal een hogere frekwentie van bediening mogelijk zijn. Het uurrooster van deze tramlijn blijkt immers geen voldoening te geven bij het begin van de arbeidsdag.

Dat was echter niet de enige klacht over dit openbaar vervoer dwars door de velden. Sommige gebruikers weten vandaag nog te vertellen dat ze zelf het stuur in handen moesten nemen omdat de wattman niet erg goed bij zijn positieven meer was. Waar de (eenzame) passagier uitstapte bleef tramstel dan ook staan.

De laatstre tram reed op november 1958, maar ook voordien was er al een onderbreking. Er werd een proef vericht met autobussen maar die werd gestaakt omdat de kasseiweg Tienen-Bevekom te smal en te slecht was. Het heeft trouwens tot voor twee jaar geduurd vooraleer de bus tot Hoksem is gaan rijden om dezelfde reden.

Vroeger had Hoksem een tramstationnetje waarvan het overgebleven bouwsel als misbaksel aangeprezen wordt in een Interleuvens diareeks over plaatselijk landsbeheer.

Dat tramhuisje wordt echter zowat het laatste aandenken aan “het mazouteke” zoals de mannen van de buurtspoorwegen deze tram betitelden.

De brug in Meldert werd gesloopt. Andere percelen de tramzate werden brok per brok benut voor de modernisering van de weg Tienen Bevekom.
Het grootste stuk tussen Oorbeek en Meldert daarvan werd in de zomer van 1963 gelegd. Vandaag wordt het stuk pas in Bevekom gemaakt en in Tienen verdwijnt de de tramzane onder het nieuwe tracé van de Oorbeeksesteenweg.

Ondanks die vertraging heeft de bus negentien jaar de tram vervangen. 

© RB Het Nieuwsblad 22 juli 1978 

Bron: Rik Branson

Rik Branson wijst in zijn in 2023 verschenen werk “Meldert, geschiedenis van een Haspengouws dorp” op de drukte veroorzaakt door de nieuwe spoorlijn: “Op 18 februari 1904 werd aan de Waversesteenweg het buurtspoorwegstation geopend. De bedrijvigheid in dit station had in het begin vooral te maken met het vervoer van slachtrijpe kalveren en varkens naar Tienen. Later zou het station aan belang winnen voor het transport van bieten naar de suikerfabriek en natuurlijk ook voor de dorpelingen die in Tienen inkopen deden.(…) In 1902 werd gratis transport aangevraagd voor 708 ton materiaal voor de verbetering van veldstraten.”

Tijdens de oorlog

De tramlijn zou in de oorlog nog dienen om aan de bezetter te ontsnappen of, in omgekeerde richting, zich vanuit de stad te komen bevoorraden. Monique Hendrickx vertelde daarover aan Rik Branson in 2018: “Bijna dagelijks zagen we in Meldert processies van mensen, die met de tram uit Tienen, Leuven en Brussel kwamen, de Bosberg afkomen op zoek naar eieren, boter en bloem. (…) Er waren ook smokkelaars op de tram die de prijzen op de zwarte markt omhoog joegen.”

Plannen van de oude tramlijn Tienen  Hamme-Mille

Tram Tienen Hamme-Mille Luchtfoto 1971 (Oorbeek Hauthem)
Tram Tienen Hamme-Mille Plan Oorbeek-Hoksem-Meldert-Sluizen

En nog dit ..

En nog dit: op 28 mei 1922 vinden “Vaderlandse Feesten” plaats met inwijding van het gedenkteken voor gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog. Hoe komen de genodigden, uit Brussel en andere regionen, naar Meldert? Met een “specialen tram uit Thienen”. Die komt toe in de tramstatie om 15 uur, op tijd voor de vorming van de stoet. In de reclame voor opeenvolgende Ermelindisfeesten werd ook gewezen op de tramhalte op vijf minuten van de kerk. Maar toen Meldertenaren naar hun verzustering met Moergestel gingen, moest dat al met autocars. (RB)

© Vzw Hoegaards Erfgoed 

Print Friendly, PDF & Email

Bronnen en citaten[+]