Ga naar de inhoud

“Het licht komt van boven”

Voordeur in gobertangesteen: “Het licht komt van boven”

Onze gobertangesteen leent zich tot precieus beitelwerk, zoals bijvoorbeeld de bovenlichten aan de toegangsdeur van menige hoeve. Guido Arnauts inventariseerde er een aantal als student aan de KU-Leuven in 1974 [1]. Hij bekeek de Hoegaardse regio. De groep Architecture rurale traditionele en Wallonië (Louvain-la-Neuve) stipte voorbeelden aan in, onder andere, Incourt, Orp-Jauche, Pietrain, Sint-Remy-Geest, Lummen, Hannuit [2].

De gobertangesteen, genoemd naar de vindplaats in Geldenaken, werd bijvoorbeeld in 1846 gewonnen op een twintigtal plaatsen. Zo ook in Hoegaarden, waar onder andere in Nerm exploitatieputten aan het licht kwamen. Zoals beschreven in de familiegeschiedenis van eurocommissaris Louis Michel en zoon [3] was hun voorvader Henri Michel steenkapper in Aalst (Hoegaarden).

Het bovenlicht of oculus is een klein rond, ovaal of achthoekig raam, meestal in de gang boven de gesloten deur. In Haspengouwse hoevebouw van de eerste helft van de 18de eeuw komen vaak quasi identieke vormen (met ornamenten) voor. Overblijfsels uit de barok, zo heet het in de Waals-Brabantse studie. Later in de eeuw houdt men het bij een eenvoudig ovaal (osseoog / oeil de boeuf genoemd) dat de gang verlicht. Zo’n hoog geplaatst raam onderscheidt zich van de vasistas (Was ist das? Wie is daar?), een Duits begrip dat zich in het Frans manifesteert en slaat op een raampje (spionnetje of judas) in de deur om te zien wie er aanklopt.

Burgerhuis Nijs Henri Dotrmontstraat ©beeldbank.onroerenderfgoed
Burgerhuis Nijs ©Hoegaarserfgoed

Guido Arnauts merkte in 1974 op dat dergelijke bouwkundige elementen op verdwijnen stonden door verbouwingen. Omgekeerd, werd in de fermettebouw dit materiaal gerecupereerd of nagemaakt. De status die de aloude entree markeerde, werd met genoegen nagebootst. Deuromlijstingen van weleer volgden de mode: “In de dorpen keert eenzelfde type steeds weer, meestal een rondboog, ingesloten in een rechthoek met bovenlicht. In de steden vinden we veel variatie, meer versierd. In het Begijnhof van Leuven komt een type voor, minder zwaar en groot als in de hoeves, maar ook niet zo overmatig versierd als in de stad.”

Voorbeelden uit het Hoegaarden en Honsem”

De auteur behandelde veertien voorbeelden. Daarbij staan deze gevallen uit het het Hoegaarden en Honsem van toen:

  • Honsem, Neervelp, hoeve Kleinheidestraat 9 (1733)
  • Honsem, Opvelp, woonhuis Hoegaardsebaan 72 (1753) (bovenlicht dichtgemetseld)
  • Honsem, Opvelp, dorpswoning Hoegaardsebaan 8 (1753)
  • Hoegaarden, Hauthem, Hoeve Fouyn op nr. 42 (1746) (nadien gerestaureerd)
  • Hoegaarden, Pastorijstraat, hoeve der 11.000 Maagden (idem).

Op basis van de huidige Inventaris Onroerend Erfgoed [4] horen daarbij:

Hoeve Fouyn Hauthem Oculus Bovenlicht ©beeldbank.onroerenderfgoed
Hoeve Fouyn Hauthem Gevel met Oculus ©beeldbank.onroerenderfgoed

De oogst op Hoegaards grondgebied is eerder mager. Voorbeelden uit Oorbeek (twee) blijven nu buiten beschouwing. In Waals-Haspengouw blijken meer landbouwconstructies te zijn bewaard. We staan open voor alle aanvullingen.

Bronnen en citaten[+]

© Vzw Hoegaards Erfgoed 

Print Friendly, PDF & Email