Ga naar de inhoud

't Eylandt vanden Heyligen Geest

‘t Eyland

Zo luidde in de XVIIe en XVIIIe eeuw de naam van de huizenblok, die als een eiland op de gemeenteplaats van Hoegaarden staat.

“Maison az Sept Fraisnes” 

Een tweede eiland bevond zich wat lager en droeg de benaming “Maison az Sept Fraisnes” (zie Alpaidis n° 27, 28 en 98), toebehorend aan de familie van Meier de Pas en reeds bestaande vóór 1620.

Het hoofdcentrum van de “Vryheydt Hougaerden” was destijds niet de gemeente plaats, maar wel de Houtmarkt, die de kern vormde van alle gebeurtenissen. Daar bevond zich immers de kerk, het Kapittelhuys met zijn hoeve (later Arends nest), het Paradijs (huidig pachthof Tritsmans) en de herberg “Sint Nicolaes” al van de oude Regentie.

De Houtmarkt was met kar en paard alleen bereikbaar langs de oude Molenweg (Knorrestraat, later Pastorijstraat) en de Koeyseykstraet [1] want een steile aarden berm strekte zich uit over de ganse lengte vanaf het poortje naast het huidige gemeentehuis tot aan het Eylandt van de Heyligen Geest. Bovendien lag op de gemeenteplaats, ter hoogte van de huizenrij, zijde ge meentehuis, een modderige poel, waardoor de gemeenteplaats toen effenaf “de poel” werd genaamd. Pas onder de franse tijd kreeg deze plaats de naam
“Place de la commune de Hougaerde”.

Rond 1818 werd de poel droog gelegd, in 1829 la maison az Sept Fraisnes afge broken, dat toen in het bezit was van Philippe Haine en na 1835 de aarden berm verwijderd.

‘t Eylandt dat door de lange franse overheersing zijn naam had kwijt gespeeld, bleef echter bestaan en staat er heden gedeeltelijk nog.

In die tijd was ‘t Eylandt samengesteld uit twee delen, de bovenkant zijde Houtmarkt, en de onderkant zijde Gemeenteplaats.

De bovenkant bevatte drie huizen, waarvan het hoekhuis (perseel E594) langs de kerkzijde, het lokaal was van de oude Regentie en in 1739 bestormd werd door de oproerlingen van de revolutionaire Notaris Van Autgaerden (zie Schrikbewind te Hoegaarden).

Het huis bestond uit een herberg genaamd “Sint Nicolaes” en werd gehouden door Petro Fachenberg, die er de troebelen van de franse revolutie meemaakte.

Later kwam het in ‘t bezit van de zeeldraaier Henricus Tibaut uit Tienen, die ook eigenaar was van het andere hoekhuis (perseel E596), kant van de Koeyseyk straat (Korte straat).

Het middenhuis (perseel E595), dat uit een woonhuis en een bijgebouw bestond, was rond 1820 in handen gekomen van onderwijzer Petrus Debroeck, die er een schooltje had ingericht, kwam later in handen van het gezin Lefevre – Mertens.

Op 12 maart 1828 werden de twee hoekhuizen door Henricus Tibaut, voor notaris Henri Putzeys, verkocht aan gemeenteontvanger Jean Haumont ( x Albertine Stockmans), voor de som van 1300 gulden (perseel E594) en 245 gulden (perseel E596).

In de oude herberg “Sint Nicalaes” richtte hij een winkel in, wijl zijn zoon François, die bij hem woonde, in 1845 een school opende in de Hellestraat (zijgang van de Korte straat) en in 1871 zijn vader als gemeenteontvanger opvolgde.

In de gevel van de oude herberg stond een 50cm hoog Sint Niklaasbeeld in een nis, waaraan een versje was verbonden, dat door de kinderen werd gezongen.

“Leng Allot liet ne prot
en ‘t klonk gelijk een belleke,
tot in Jeanman’s kapelleke”.

Jean Haumont stierf in 1871 en zijn zoon François in 1911.

Het huis ging bij erfenis over op Philippe Dotremont, die het later verkocht aan Emile Verdermolen (Miel Jas)

Ook 0/Past. Luyster borghs heeft er gewoond.
Het andere hoekhuis werd gekocht door Gustaaf Stouthuysen (Staf Neul).

Figuratief plan

Figuratief Plan eiland Houtmarkt @Hoegaarden
Hoekhuis Jean Haumont, Kerkzijde (perseel E594)

A – Huis Sint Nicolaes
B – Keuken
C – Private doorgang
D – Kleine koer
E – Waterput
F en G open doorgang met deur (H)

Middenhuis Petrus Debroeck (perseel E595)

0 – Woonhuis
P – Venster
Q – Twee vensters op le verdieping
Q – Twee vensters ople verdieping
R – Bijgebouw, koer en hof
S – Deur

Hoekhuis Jean Haumont, zijde Koeyseykstraat (perseel E596)

M – Woonhuis
I – Hof
K – Stal
L – Staldeur

Na WO II werden de drie huizen van de bovenkant volledig door ondernemer Meeuwens afgebroken, zodat de Houtmarkt meer ruimte kreeg en er een rond punt kon worden aangelegd.

De bovenkant was van de benedenkant gescheiden door een smalle open doorgang, lopend van de Kerkplaats tot in de Korte straat.

De benedenkant op zijn beurt bevatte twee huizen, het hoekhuis (perselen E591 en 592), bekend onder de naam “Rust op den Berg” gelegen langs de zijde van de Korte straat en het andere hoekhuis (perseel E593) aan de kerkkant.

Rust op den Berg telde drie daktorentjes en vijf onder vensters en was in 1795 het eigendom van Hendrik Van Nerum (hikkes van Siskes) en Marie Groetaers.

Zij hielden er een herberg aan de straatzijde ( drie vensters) en een linn winkel (2 vensters) aan de binnenzijde, of omgekeerd.

De ingang bevond zich in het midden tussen winkel en herberg en bestond uit een tiental stenen trappen, langs weerzijde door een muurtje afgezet.

Het was in dat huis, dat de bijl lag verborgen, waarmede Petrus Sweerts in 1797 de Vrijheidsboom doorhakte.

Rond 1832 na de dood van het echtpaar Van Nerum x Groetaers, werd het huis aangekocht door Henri Michiels, brouwer in de Engel op de Beek (voorheen Geerts en nadien Finoulst en dan Hanoteau).

Deze Michiels was de schoonvader van schepen Alexander Nijs, die in 1873 zijn huis in de Stoopkensstraat aan de gemeente schonk, ter oprichting van eer Wezenhuis (nu Paenhuys).

Rust op den Berg” was rond de eeuwwisseling het eigendom van Fons Dewelde (Pachter van Boeres), kozijn van zadel- en gareelmaker Hubert Van Nerum uit’t Nieuwhuys. Hij verkocht het huis aan Vanhulst ‘Petrol, die het bij erfernis aan zijn schoonzoon Louis Swinnen maakte.

Als huurders zijn bekend het gezin Laurent-Beullens en nadien Mako die door verstikking de dood vond.

Het huis werd in twee huizen verdeeld, elk met drie bovenvensters. De ingang werd aan het middenhuis toegekend, waar een nieuwe deur werd geplaatst en garage gebouwd. let hoekhuis, dat de naam “Rust op den Berg” behield moest stellen met twee benedenvensters en een nieuwe ingangsdeur in het midden. Het dak van de twee huizen werd vernieuwd en de drie daktorentjes afgebroken. Ook het onderdeel van de voorgevels werd gewijzigd.

De huizen aan de bovenkant

Huizen zijde Houtmarkt boven 't Eylandt tijdens Palmprocessie
Houtmarkt 't Eylandt: schilderij van @Louis Christens

De huizen van de benedenkant

Freddy Mannaerts : Gemeenteplein Hoegaarden

Bronnen en citaten[+]

© Vzw Hoegaards Erfgoed 

Print Friendly, PDF & Email