Ga naar de inhoud

Het paviljoen van Carolus van Nerum werd gerestaureerd

De “gouden eeuw der verlichting

De schitterende en pronkzuchtige 18e eeuw, de “gouden eeuw der verlichting” genaamd, betekende voor Hoegaarden een tijd van ongeëvenaarde bloei, dank zij de talrijke bedrijvige brouwerijen.

Ook het illustere kapittel en de bouw van de trotse Sint Gorgoniuskerk getuigen van een intellectuele kunstminnende elite uit die tijd. Historische monumentale herenwoningen rezen op en bleven de grote aantrekkelijkheid van Hoegaarden vormen.

Onder de meest typische valt dadelijk het herenhuis van Carolus Van Nerum op, gelegen in de Pastorijstraat. Met zijn indrukwekkende poort en duiventil, bekroond met een man sardedak en wapenschild waarin het jaartal 1747 staat vermeld, vormt het een waardevol geheel, dat samen met het woonhuis een prachtstuk uitmaakt en sedert het begin van vorige eeuw als pastorij dienst doet.

Achteraan in de tuin, die toegang biedt tot de Doelstraat, pronkt een mooi paviljoentje in zuivere regencestijl.

Het hele domein, oorspronkelijk behorend tot de Cruysblock der Sweertsen en latere patriciërsverblijfplaats van en gebouwd door Meester-Brouwer en Schepen Carolus Van Nerum, is sedert de Franse revolutie bezit van de gemeente geworden en werd bij K.B. van 25 maart 1938 door de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen geklasseerd.

Het typisch 18e eeuwse paviljoen vertoont een zeldza me bouwkundige waarde. Dit zomerhuisje, ook tuinkoepel of glo riette genaamd, is van Luikse inspiratie. Begrijpelijk gezien Hoegaarden destijds onder de Luikse Prinsbisschoppen ressorteerde.

Het vertoont een vierkante plattegrond met afgeschuing de hoeken en werd in baksteen opgetrokken, behalve de plint, de8 deur- en venster omlijstingen, evenals de sierlijke hoekpilas ters, die uit zuivere witte Gobertangesteen bestaan.

Het geheel is bedekt door een prachtige koepel met acht vlakken rustend op een stevig eiken geraamte en bekroond door een bevallige peer. Aan de zijde van de tuin bestaat de ingang van dit kleinood uit een poortje met gedrukte boog, waarboven een nis staat met een mooie Flora ( bloemengodin ), kenmerk uit de 18e eeuw. Zij is het zinnebeeld van de lente en houdt een bloemenkorfje in de handen.

Het beeld, in gebakken aarde, is een meter hoog en harmoniseert helemaal met de lijnen van de architectuur. Het verduidelijkt de bestemming van het paviljoen en spreekt de taal van de tijd waarin het is ontstaan.

Doch van het rijke stukwerk der zoldering bleef enkele jaren geleden nog slechts de bewogen en asymmetrische schelp over, die er het heerlijk middenmotief van vormde. Ook de Lodewijk XV zoldering geraakte in slechte staat, terwijl de schalies van het dak vielen, waardoor de eikenplanken van het timmerwerk bloot geraakten, ten prooi aan regen, verrotting, barsten enzomeer.
Afbeelding [1]

Pavilioen Van Nerum Doelstraat voor restauratie

Afbeelding [2]

In januari 1967 stortte het torentje in en sleepte een gedeelte van de kroonlijst mee. Meermaals werd de toestand aangeklaagd en zelfs de pers bracht er lange artikels over, maar helaas, alles bleef tevergeefs.

Onder impuls van de familiegilde Van Nerum trad het Museum van Hoegaarden in 1969 bemiddelend op bij Dr’. Weyns, Conservator van het Openluchtmuseum van Bokrijk en lid van de Commissie voor Monumenten en Landschappen. Er kwam eindelijk schot in de zaak.

Dr. Weyns kwam naar Hoegaarden en bewerkte in 1970 de restauratie van dit zeldzaam paviljoen en waardevol gebouw, dat een zuivere toeristische en historische merkwaardigheid vormt.

In de 19e eeuw waren dergelijke tuinkoepels reeds zeer schaars, thans moet men ze ver gaan zoeken. Hoegaarden bezit zulke koepel en mag er fier op gaan.

Pavilioen Van Nerum Doelstraat na restauratie

De gloriette en haar omgeving werden volledig gerestaureerd en toegankelijk gesteld voor het publiek.  Foto [3]

 

Prieeltje Doelstraat @Hoegaarden

Nieuwhuys met studie van geschiedenis zomerhuisjes

Studie Prieeltje Doelstraat

In de eerste helft van de 18de eeuw werden te Hoegaarden enkele «<zomerhuyskens» gebouwd naar Luikse stijl, om zich te verheffen en onderscheiden van andere gemeenten.

HOEGAARDEN [4]

De Studie- en navorsingscommissie van het museum «<‘t Nieuwhuys>> heeft zich ver diept in de geschiedenis van de Hoegaardse <<gloriettes>>, speelhuisjes, zomerhuisjes of paviljoenen, waarvan de bekendste in de Doelstraat staat.

In totaal repertorieerde de studiecommissie er 6, waarvan slechts 3 de alles vernielende tand des tijds overleefd hebben.

De bekendste is de «gloriette» in de tuin van de pastorij aan de zijde van de Doelstraat, rechtover de gemeenteschool. Vroeger was de pastorij, met speelhuisje, eigendom van Schepen-Brouwer Carolus Van Nerum, één van de rijkste brouwers uit het dorp.

Ze werd gebouwd in 1747. In 1831 kocht de gemeente het gebouw officieel als pastorij. Het speel huisje werd geclasseerd en gerestaureerd en staat thans bekend als <<Prieeltje>>.

Sint-Franciscuskapel

Thans noemt deze gloriette de Sint Fransicuskapel ( gelegen Doelstraat 49, 3320 Hoegaarden)) .

“Dit is het zomerhuisje dat hoort bij de huidige pastorij. Het werd in de 18de eeuw opgetrokken uit witte Gobertangesteen in een zuivere Regencestijl. De Sint-Franciscuskapel of ook wel de gloriette genoemd, is van Luikse inspiratie, omwille van het feit dat Hoegaarden toen onder Luiks bewind stond. Jaarlijks begin oktober vindt een hondenwijding plaats, Franciscus bekommerde zich volgens de legende over de dieren en de planten.” [5]

Andere gloriettes

Ook naast de Sint-Lambertus kerk te Groot-Overlaar, nu welis waar Tienen, maar in vroeger tijden Hoegaards grondgebied staat een gloriette.
Deze gloriette werd gebouwd door Henricus Vandermolen, pastoor van Overlaar, Bost en Rommersom, zoon van schepen-brouwer Vandermolen, uit de 11.000 Maagden, één van de rijkste families van het bierdorp.

Naast het oud Romaans kerkje van Overlaar staat een huisje waar de «<gloriette» in is verwerkt. Het huis staat nu al meer dan 30 jaren leeg. De gloriette vertoont veel gelijkenis met een verdwenen prieel uit de Cruys blok, de huidige hoeve Cipers. Deze gloriette werd na de tweede wereldoorlog afgebroken.

Het gloriettehuisje te Overlaer

In de bekende hoeve Peten te Houtem, staat nog een gloriette. Het is niet geweten wie ze bouwde, of wie toen in de hoeve woonde. Het zomerhuisje staat er nog steeds.

Twee andere glorietten uit het begin van de 18de eeuw zijn ondertussen verdwenen die van Coenegras, gelegen aan de Stoopkensstraat, waar nu de houtmagazijnen Vandermolen staan, en een laatste in de Doelstraat in het Spaerencampshoff, huidig eigendom Raddoux-Van Nerum. Het is door een oud document van pastoor Henri Van Autgaerden uit Overlaar, geboren in 1742, dat het aantal Hoegaardse glorietten bekend raakte.

Bronnen en citaten[+]

© Vzw Hoegaards Erfgoed 

Print Friendly, PDF & Email