Ga naar de inhoud

De Sinte Mertensgulde van Hoegaarden

De Sinte Mertensgulde van Hoegaarden

In de tweede helft van de 17e eeuw heeft Hoegaarden veel geleden door de oorlogen van Lodewijk XIV. De voorbijtrekkende legers verarmden het volk door hun voortdurende plunderingen en opeisingen, wijl zij de ziekte van de “rooden loope” brachten, die het leven koste aan meer da 300 inwoners.

Om het droevig lot van deze totaal geruineerde mensen wat te verzachten hadden enkele gegoede ingezetene van het dorp besloten, een gilde op te richten onder de naam Sinte Mertens. Deze heilige werd geboren in Pananië (tussen de Donau en Illijrie), was eerst soldaat en later discipel van Sint Hilarius. Werd bisschop van Tours, stierf tussen 396 en 400, en stond bekend voor zijn mildheid jegens de armen, met wie hij zijn mantel deelde.

Het ontstaan van de gilde moet gebeurd zijn tussen 1705 en 1712, want Pastoor Henricus Sweerts wordt als hun proost vermeld (voor 1705 was hij onderpastoor en na 1712 Plebaan-Landdeken). De eerste gildedeken (voor het leven gekozen) was Servatius Sweerts uit de Paradijshoeve (schoonbroeder van pastoor Peeters), met als gezworenen (jaarlijks herkiesbaar) Jacques Nijs uit Nerm (gehuwd met Beatrijs Sweerts) en Joannes de Molin (gehuwd met Anne Sweerts). Het waren allen rijke brouwers en goed aange spannen met de oude Vroedschap.

De confraters uit de gilde zetten milde geldsommen uit, waarme de labeurgronden werden aangekocht, en waarvan de opbrengst ten goede kwam aan de armen. Zo schaften zij zich onder meer op 15 jan. 1718 voor notaris De Molin een land aan van Lucia Van Nerum (gehuwd met Françis Stevens). Jaarlijks op de 11 november, feestdag van hun patroonheilige, werden ook bro den uitgedeeld.

In 1737 overleed deken Sweerts en werd opgevolgd door Bartholomeus Beuckens ( gehuwd met Catharina Van Symphoven). Hij liep in het spoor van zijn voorgan ger en schafte voor de Sinte Mertensgilde nog meerde gronden aan.

Zo is ons uit het Schepenprotocol van de vrijheid Hoegaarden van 1744 een aan koopakte bekend. Daarin vernemen wij dat deken Bartholomeus Bueckens met zijn gezworenen Servaes Nijs (gehuwd met Marie Van Symphoven) en Jacobus d’ Autremont (gehuwd met Catherina Gentil) op 23 december 1744 verschenen voor notaris en griffier Anthon Sweerts.

Ook “Eersaem, Daniel Swillen compareerde, die “opgedraegen, gecedeert ende getranspoort” heeft, ten behoeve van de voornoemde confreers van de Sinte Mertensgulde, die in coop accepteerden secker derdel lands, gelegen op het Exken, tegen de somme van 375 gulden lopende gelt, aen een rente van 6 gulden enz…..” De akte werd bekrachtigd op 2 januari 1745 met de handtekeningen van griffier Sweerts, Daniel Swillen, deken Bueckens, gezworene Nijs en schepen Schepers. Gezworene d’Autremont zette een kruisje, omdat hij niet schrijven kon.

Maar de gilde begon enkele jaren later veel van haar vroegere waarde te verlie zen, want de gouden 18e eeuw en de bloeiende biernijverheid, verschaften aan velen werk en bracht terug welvaart in het dorp, zodat de Sinte Mertensgilde nog alleen met naam bleef bestaan.

Na de dood van deken Bueckens in 1775 stierf zij uit en verdween uit het Hoe gaards verenigingsleven.

© Vzw Hoegaards Erfgoed 

Print Friendly, PDF & Email