Ga naar de inhoud

De vroegere gemeentehuizen van Hoegaarden

Lokalen voor schepenen

In de loop der tijden heeft Hoegaarden reeds meerdere gemeentehuizen gehad, allen een eigen naam dragend en door een wel bepaalde periode afgebakend.

In feite waren het vroeger geen gemeentehuizen zoals nu; eerder lokalen waar de schepenen en raadsleden hun zittingen hielden, vergaderden en beraadslaagden.
Het eigenlijk administratief werk werd door de aangestelden, griffier, ontvanger enz.. in hun huis gedaan en daarvan lezing gegeven op de zitting in hun lokaal.
Deze lokalen waren dus meestal gewone herbergen, voorbehouden aan de gemeenteraad voor de zittingen.

Dorpshuys

De oudste sporen leiden ons terug tot in de XIV eeuw toen het DORPSHUYS (torpshuys) van Hoegaarden zou gestaan hebben ergens “in die Cuype aen die Kercke” (vermoedelijk het huidige gerestaureerde huis nr 25 op de gemeenteplaats).

Raedthuys voor restauratie ©Hoegaardserfgoed

In 1448 werd de eerste steen van een nieuw Dorpshuys gelegd. We weten alleen dat het “op die plaetse beneden die Kercke” lag; dus lager dan de kerk langs dezelfde kant.

“Dorpshuys der Vrijheydt” – “Rechthuys” der Vrijheydt

Aanvankelijk droeg dit nieuwe huys de naam van “Dorpshuys der Vrijheydt” Later in 1617 werd het “Rechthuys” der Vrijheydt genaamd, omdat de schepenbank er rechtsspraak hield.

KBR Raedhuys gemeenteplaats Hoegaarden ©Kbr.be

 St. Nicolaes : Raedthuys der Wethouders

In de XVIII° eeuw, “de gouden eeuw der Sweertsen” genoemd, gingen de wethouders naar een andere vergaderplaats over, namelijk naar het huis “St. Nicolaes” gelegen op de houtmarkt recht over de woonst van de heer BAIL. Dit huis (heden verdwenen) werd “Raedthuys der Wethouders” genaamd en het was daar, dat de Meiers COLLAERT en SCHEPERS het hoofd moesten bieden aan de eisen van de steeds sterker wordende volksklasse. In 1789 werd de Regentie tijdens een machtsgreep door het volk vervallen verklaard en de Schepenen uit hun functie ontheven.

De nieuwe bewindsploeg, geleid door Notaris VAN AUTGAERDEN, die zichzelf tot REGENT- Burgemeester uitriep, noemde zich de “wettelijke Municipale Raad door het volk gekozen”.

Gemeentehuis Houtmarkt 1951 @Vzw Hoegaardserfgoed

Hij vestigde zich tegen wil en dank van de uitbater, in het lokaal van de onttroonde wethouders.

Langs de andere kant bleven de Regenten zich als “de officiële vertogenwoordigers van het Prins-bisschoppelijk gezag” beschouwen en gingen naar een ander lokaal over, genaamd “die gense Capelle” en gelegen “omtrent die Kercke” (ergens an de kerk)

 Twee gemeentehuizen

Zodoende waren er te Hoegaarden rond dat tijdstip twee gemeentehuizen. Het was echter in “die gense Capelle” dat in ‘t geheim door de mannen van eier SCHEPERS de ontmaskering van VAN AUTGAERDEN werd voorbereid. 

In 1791 keerde de orde weer. De Bisschop kwam terug op de troon en herstelde de oude Regentie in haar eer en recht. Zij bleven echter in “die gense Capelle” vergaderen, omdat Brieven hun was trouw gebleven. Helaas, het zou van korte duur zijn want de franse revolutie stond voor de deur en maakte snel een einde aan alles wat betrekking had met het Oud-Regiem. 

In 1794 na de tweede inval der fransen werd het oud stelsel ten val gebracht en de Regentie voorgoed ontroond. Notaris VAN AUTGAERDEN kreeg 1° Nationaal-Regent, alle macht in handen. Zij zochten naar een algemene hernieuwing en keken ook uit naar een nieuw geschikt dorpshuis. (maison commune)

 ‘t Nieuwhuys

De keuze van VAN AUTGAERDEN VIEL OP ‘t Nieuwhuys (huidige museum van Hoegaarden.), huis van zijn schoonbroeder DEWAELHEYNS – VAN NERUM. 

Het gedeelte door de Municipale raad gehuurd was vast en zeker het huidige huis gelegen E. Ourystraat, nr. 4 (waar zich heden de museum-taverne bevindt), gezien het hoekhuis n° 2 ( destijds herberg met achterliggende woonkamer) door het gezin Dewaelheyns -Van Nerum werd bewoond.

In die tijd bestonden de twee huidige taverneplaatsen uit één enkele zaal en het is deze zaal die door een “muraille séparatoire”, zoals in het huurkontrakt staat aangegeven, in twee delen werd gescheiden. De verbindingsdeur tussen deze twee plaatsen is nog altijd goed zichtbaar achter de huidige schenktoog.

Zodoende bekwam de raad twee vertrekken, waarvan het eerste als “Bureau du Sécretaire Municipal” en ook als “Parloir” diende voor oproep en dagvaardiging, terwijl het 2° als “Bureau du Commissaire Directoire Executif” werd ingericht, later “Bureau du Mayeur (Maire) genoemd.

Het Nieuwhuys @Hoegaarden

Daar de raad ook toegang moest hebben tot de kelders en de zolders, en deze trap zich bevond in de woonkamers van Dewaelheyns – Van Nerum (de huidige wenteltrap werd pas in 1965 gebouwd), werd er weer een scheidingsmuur opgetrokken, teneinde het gezin Dewaelheyns niet te storen als de Raad naar de eerste verdieping ( huidige tentoonstellingszaal) moest, waar de “unicipaliteit” haar “Salle du Conseil” had ingericht. Noteer ook dat de kamer, die nu gebruikt wordt als opslagpleats, pas in 1801 werd bijgebouwd.

De bovenste zolder (huidige afdeling voor het vast patrimonium) diende voor het bergen en bewaren van het gemeente-archief, terwijl ook een gedeelte ter beschikking van Dewaelheyns werd gesteld.

De deur van het hoekhuis no 2 bestond toen nog niet, zodat men rechte streeks langs de deur van het huis n° 4, de herberg kon betreden, die zich uitstrekte over de huidige verenigingszaal met inbegrip van het voorste gedeelte van de gang.

Maar ook hier werd een scheidingsmuur gebouwd met in het midden een verbindingsdeur (waargenomen tijdens de restauratiewerken van 1974), deze werd dichtgemaakt rond 1922 toen de herberg werd afgeschaft en tegen de muur kwam een toonkast met allerlei verkoopsmateriaal van de zadelmaker.

En vervolgens werd in het midden van de gang een houten schutsel aangebracht, dat kon afgegrendeld worden, zodat de Municipale raad over een wachtkamer beschikte, die zowel toegang gaf tot de spreekkamer van de Sekretaris als tot de herberg.

Hierdoor konden de gedagvaarde personen, die niet in de drenkzaal wilden vertoeven, hun beurt in de wachtkamer afwachten.

© Vzw Hoegaards Erfgoed  

Print Friendly, PDF & Email