Ga naar de inhoud
Hoegaardse liederen uit de negentiende eeuw
        • Bespot en verjaag de buitenstaander!
        • Roem en eer het Hoegaards bier!

Zoals elk jaar, tijdens één van de talrijke kermissen te Hoegaarden, kwamen velen uit de ons omringende dorpen meevieren. Het meest succesrijke Hoegaardse exportproduct garandeerde immers dat de kermis tot in de vroege uurtjes duurde, en rijkelijk overgoten werd met witbier.

Hoewel de aanwezigheid van zulke gasten de kassa der Hoegaardiers ongetwijfeld deed rinkelen, wensten de inwoners losse vrijages, onwelvoeglijkheden en gevechten niet te tolereren.
Tijdens onze opzoekingswerken in het Aartsbisschoppelijk Archief te Mechelen stootten wij op enkele merkwaardige teksten, die getuigden van de geslotenheid der Hoegaardse bevolking, en haar minachting ten opzichte van buitenstaanders, meer bepaald inwoners uit de Kempen. Hoegaardiers die meeheulden met de buitenstaanders, moesten maar in de klappen delen en werden als ongewenste verraders gebrandmerkt.

Het eerste lied draagt de veelbelovende titel Histoire d’un Campinoi en tricorne en diende gezongen te worden op de wijze van Bon voyage Chér de moulin. [1] [2]

Histore d’un Campinoi en tricorne aire bon voyage Chér de Moulin

Bon voyage vilain Campinoi
Depeché vous pliez vos bagage
Bon voyage vilain Caminoi
ton départ nous fera rire Cent fois

(Bis)

1re
tu naquit dans la bruyère
On te trouva sous un buisson
un jusuite fut ton pére
ton parain fut le daimont

Bon voyage bis bis

2me
Dans le Cours de ton enfance
un lait d’ânesse t’â pouri
Ainsi voyez qu’elee resemblance
qu’elle animal en est Sorti

Bon voyage bis bis

3me
ta jeunesse fut la brique
Chaque Commére du hameau
faisait bonne garde a sa boutique
et te fuyait comme un toureau

Bon voyage bis bis

4me
Enfin le diable dans sa grase
sous sa bassière t’en rola
il le savait de bonne grâsse
un abit noir il te donna

Bon voyage bis bis

6me
Mais bientot gross trinette
un petit jacques dona le jour
et comme de juste la grisette
en fit honeur a ton amour

Bon voyage bis bis

7me
On criat vite schandale extraime
on me connut la Charité
et par un ordre suprême
De ton payi tu fut Chassé

Bon voyage bis bis

8me
C’est alors que sans Chemise
sans argent et sans Credit
Dans hougarde O surprise
le noir daimont te conduisit

Bon voyage bis bis

9me
Vers le temps de la barbarie
tu voulu ramener nos pas
et par une noire perfide
trahis ton maitre comme judas

Bon voyage (bis bis)

10me
Mais Hougarde sans Chrapule
te maudit a haute vois
florance et marie Crapule
seules se range sous tois lois
Bon voyage vilain Campinoi
Depeché vous plié vos Bagage
Bon voyage vilain Campinoi
ton depart nous fera rire sent fois

Nulli de hac sum loculus
nec ab aliquo hujus nuntio
num fieri audivi

Het lied werd per post werd opgestuurd à Monsieur le vicaire demeurant Chéz Monsieur Sweerts Curé a Hougarde, in een verzegelde enveloppe. De poststempel is jammer genoeg voor een groot deel onleesbaar het jaartal kunnen we misschien niet achterhalen, maar de brief werd te Tienen verstuurd op 19 september 18… . We mogen aannemen dat de anonieme briefschrijver deze liederen op de kermis heeft opgepikt, en ze toch de moeite waard vond om te noteren en aan het kerkeljke gezag over te brieven. Naar de beweegredenen kunnen we enkel gissen, maar aangenomen kan worden dat een zeker moraliteitsbesef hierin een rol kan gespeeld hebben.
Ook nu nog viert Hoegaarden in de septembermaand feest. Hoe de brief later alsnog in het aartsbisschoppelijk archief terecht kwam, is ons onbekend.

De Kempenaar of Hagelander, in zijn zonderlinge kleding en met andere zeden en gewoonten, was een dankbaar onderwerp van spot. In hetzelfde fonds vonden wij nog twee liederen, door dezelfde hand geschreven, die blijkbaar hetzelfde onderwerp behandelen de wrok van de Hoegaardiers jegens de ongewenste bezoekers, die op feestdagen de vrouwelijke inwoners het hof kwamen maken.

Beide liederen zijn handgeschreven, en schijnen, op basis van vormelijke kenmerken, te dateren uit het end der negentiende eeuw. De auteur van beiden is ons onbekend. Het is zeer waarschijnlijk dat deze liederen een eerder tijdelijk karakter hadden en eerder per toeval in een archief beland zijn. Het aangeven van de melodie’, evenals de eerder eenvoudige tekst laten toe om dit lied snel op te pikken en luidkeels mee te zingen. [3]

Liedeken braempataten

Wijze braempataten met een wat visch
eten de boeren als het kermis is

1.
Botermelk met brokken en al
moet den Kempeneer gaen eten
botermelk met brokken en al
is ‘t geen hem het beste smaeken zal

2.
vrienden ziet gy hem daer lopen
hy stapt door en ziet niet om
hy gaet zijn kniezels doopen
en hun geven wat heyligdom

3.
Hoegaardessen lieve vrouwen
let wel op zijn scherpen neus
wilt den keerel niet betrouwen
want hy is zeer amoureus

4.
Hy kan geen muziek aanhooren
als den fynen kwezels zang
de viool kan hem doen stooren
dat is eenen duyvels klank

5.
Den Kempeneer vindt zyn behaegen
aen het botermelk vat
laet ons hem er henen jaegen
met eene blekke buys aen ‘t gat

Tot slot willen wij u ook het derde nummer uit het fonds niet onthouden. Ook hier is de inwoner der Kempen de oorzaak van tweespalt en gevechten. In hetzelfde nummer worden ook de Hagelanders, die op het einde van de negentiende eeuw in een zeer armoedige streek woonde en zijn brood verdiende met bessemen maeken en huyskensruym, over éénzelfde kam gescheerd.

Liedeken “brekt op brekt”

Brekt ор brekt op Kempenaer
waerom dit zoo lang trekken
breekt ор breekt op, eer men u jaegt
gaet botermelk fretten

1
eer gij hier al was bekent
niets kon onze rust stooren
maer gy gelyk een duyvels serpent
gy kwamt den tweedragt stroeyen

krapt op

2
welhaest de brem is ryp
gaet u daer aen vermaeken
nemt er al mede een kwezel of dry
gaet saemen bessemen maeken

trek op

3
vindt gy daer in geen groot fortuyn
met bessemen te binden
begeeft u aen het huyskesruym
met uwe dry beminde

breekt op

4
pakt in pakt in volgt mijn raed
wy kunnen u hier missen
wy houden hier onsen gryssaerd
wy geven u d’emissie

Gelukkig hield men zich in Hoegaarden niet allen bezig met buitenstaanders bespotten. De eigen trots, het Hoegaardse witbier, gaf maar al te vaak aanleiding tot liederen, waarin de heerlijke smaak en de ongeëvenaarde schoonheid van het product van eigen bodem bezongen werd.

Dankzij de heer Etienne Grooten, grootkanselier van de Biergilde, vonden wij in het Archief der V Geslachten volgend nummer. Het werd gedrukt op goedkoop ppier bij Dotremont te Hougaerde, en was waarschijnlijk bedoeld om onder de feestende en drinkende Hoegaardiers verspreid te worden, zodat het overal met de marktzangers kon meegezongen worden. Het lied is een ode aan het Hoegaards bier het wordt geroemd om zijn boeket, zijn smaakpalet en vooral, omdat het beter was dan de anderen…

Ik min het Hougaerdsbier

1° Compleet
Wat stoeft men heden daags toch fel
Ja iedereen spreekt voor zijn kapel
Ik; stoef ook als eens op mijn manier
Wanneer men prijst een ander bier

Refrein

Want ik min toch zoo zeer
Een goede pint van d’Hougaerds bier
(bis)

2° Compleet
Een Thienenaar mint bruin bier en Zoeg
Maar ook drinkt men er veel op poef
Den Leuvenaar met zijn groote pot
Maakt van den Peeterman een God

Refrein

3° Compleet
Den Antwerpenaar houdt van de seef
Elixir d’Anvers voor pijn ‘t lijf

Hij Houdt veel van Stout en Beyersbier
Op drupeltje (sic) beste is hij fier

Refrein

4° Compleet
In Luik drinkt men Bière de saison
Op vele plaatsen Pas trop bon
Dan vindt gij den Uitzet van Gent
Een kleintje Hasselt kost vijf cent

Refrein

5° Compleet

In Frankrijk hoordt (sic) men van de wijn
Omdat de bieren te kostelijk zijn
Dees druiven sap smaak (sic) nog al goed
‘T loopt uit de flesch zoo rood als bloed

Refrein

6° Compleet
Zoo voor het sluiten van mijn lied
Gij Hougaerdiers vergeet het niet
Hoort gij eens stoefen op dit of dat
Plaats gauw uw handje op uw hart

En roept (sic) ik min noch meer
Ons Hougaerdsbier het smaak (sic) zoo zeer

(bis)

Hougaerde. Druk Ab. Dotremont. [4]

Liedeken

Tot slot nog een lied, dat ons bezorgd werd door Etienne Grooten op de bijeenkomst van de gilde van Gulden Lelie, bijeenkomst der naamgenoten Van Nerum op 28 maart 1998 te Hoegaarden. Over dit lied weten wij bijna niets: we beschikken enkel over een getypte copie, die ons niet toelaat het origineel exact te dateren, of de oorsprong en ontstaansreden te achterhalen. Inlichtingen zijn natuurlijk altijd welkom.

O; Hoegaardsbier, ‘k kan aan niets meer denken
Jij bent voor mij de hele wereld waard
Ik zou er wel aan ieder willen schenken
Voor het geluk van elke man op aard.

Vul de glazen met schuimend bier
Vergeet uw zorg en laat ons samen klinken
‘t Hoegaardsbier geeft meest plezier
Hij schenkt ons vreugde, levenslust en zwier.

Koop ik huizen, dan heb ik steen
koop ik vlees, dan heb ik been
Maar koop ik van het edel Hoegaards nat
Dan heb ik wat.

Met dit lied dienen wij ons overzicht van liedjes uit Hoegaarden, te besluiten. We zijn er echter van overtuigd dat er nog meer moeten bestaan. Als u iemand kent die ons zou kunnen informeren over het gezongen woord te Hoegaarden, aarzel dan niet contact met ons op te nemen.

Bronnen en citaten[+]

© Vzw Hoegaards Erfgoed 

Print Friendly, PDF & Email